از مصائب ، " آزمايش " است تا انسان ، در نتيجه شكيبايى و موفّقيت در امتحان ، به كمال برسد . اين معنا در آيهاى ديگر ، چنين آمده است :
" وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ
. « 1 »
و قطعا شما را با چيزى از ترس و گرسنگى و كاهش در اموال و جانها و محصولات مىآزماييم ، و شكيبايان را مژده بده " .
بر اين اساس ، شُرور و سختىهايى كه براى آزمون و سازندگى انساناند ، نه تنها منافاتى با عدالت و حكمت خداوند ندارند ، بلكه عين حكمتاند . امام على عليه السلام مىفرمايد :
أَيُّها النّاسُ إنَّ اللّهَ قَد أعاذَكُم مِن أَن يَجورَ عَلَيكُم ، وَ لَم يُعِذكُم مِن أَن يَبتَليَكُم . « 2 »
هلا اى مردمان ! خداوند ، شما را پناه داده كه به شما ستم نكند و پناه نداده كه شما را مبتلا نكند .
گفتنى است كه آزمايش الهى ، به منظور كشف حقيقت براى خودِ انسان و يا ديگران نيست ؛ بلكه براى اين است كه استعدادهاى نهفته انسان ، به اراده و اختيار او پرورش يابند ، به گونهاى كه آنچه را در درون دارد ، آشكار كند . امام على عليه السلام مىفرمايد :
أَلا إنَّ اللّهَ تعالى قَد كَشَفَ الخَلقَ كَشفَةً ، لا أَنَّهُ جَهِلَ ما أَخفَوهُ مِن مَصونِ أسرارِهِم وَ مَكنونِ ضَمائِرِهِم ، وَلكِن ليَبلوَهُم أَيُّهُم أَحسَنُ عَمَلًا ، فَيَكونَ الثَّوابُ جَزاءً وَ العِقابُ بَواءً . « 3 »
هان ! بدانيد كه خداوند متعال ، [ پنهانىهاى ] مردم را آشكار كرد ، نه از سرِ اين
هامش
( 1 ) بقره : آيه 155 .
( 2 ) ر . ك : نهج البلاغة : خطبه 103 .
( 3 ) ر . ك : نهج البلاغة : خطبه 144 .