3 . اختلاف در متن احاديث
متن حديث جابر بن سَمُره به گونههاى مختلفى گزارش شده است . در بيشتر روايات " إثنا عشر خليفة ( دوازده خليفه ) " آمده است ، در صحيح البخارى " إثنا عشر أميرا ( دوازده امير ) " و در گزارشهاى ديگر " إثنا عشر إماما ( دوازده امام ) " ، " إثنا عشر ملكا ( دوازده پادشاه ) " و " إثنا عشر قيّما ( دوازده سرپرست ) " آمده است و مطابق برخى از نقلها ، متن حديث با عبارت " لا يَزالُ أَمرُ النَّاسِ ماضيا ما وَلِيَهُم اثنا عَشَرَ رَجُلًا ؛ « 1 » همواره امور مردم انجام مىشود ، مادام كه دوازده مرد ، سرپرست آنها باشند " ، گزارش شده است .
همه اين گزارشها نشان دهنده آن است كه پيامبر خدا ، در پى معرّفى جانشينان خود و رهبران آينده جهان اسلام بوده و راوى يا راويان حديث ، سخن پيامبر صلى اللّه عليه و آله را نقل به معنا كردهاند .
نكته قابل توجّه ، اين كه پس از معرّفى دوازده نفر به عنوان جانشينان پس از پيامبر صلى اللّه عليه و آله توسّط ايشان ، همهمه و هياهو ، مجلس را فرا گرفت ، « 2 » به گونهاى كه جابر بن سَمُره تصريح مىكند كه سخن پايانى پيامبر صلى اللّه عليه و آله را نشنيده است « 3 » و از پدر يا عموى خود مىپرسد كه : ايشان چه گفت ؟ و او پاسخ مىدهد كه ايشان فرمود : " كلّهم من قريش ؛ « 4 » همه آنها از قريشاند " يا " كلّهم من بنى هاشم ؛ « 5 » همه آنها از بنى هاشماند " .
اين ، نشان مىدهد كه فضاى سياسى براى اعلان رهبران آينده جهان اسلام ،
هامش
( 1 ) صحيح مسلم : ج 3 ص 1452 ح 6 ؛ الخصال : ص 473 ح 27 ، بحار الأنوار : ج 36 ص 239 ح 35 .
( 2 ) مسند ابن حنبل : ج 7 ص 429 ح 20991 .
( 3 ) مسند ابن حنبل : ج 7 ص 429 ح 20991 .
( 4 ) مسند ابن حنبل : ج 7 ص 429 ح 20991 .
( 5 ) . ينابيع المودّة : ج 2 ص 316 ح 908 .