امام صادق عليه السلام در اين باره مىفرمايد :
إنّ للّه عِلمَينِ : عِلمٌ مَكنونٌ مَخزونٌ لا يَعلَمُهُ إلّا هُوَ ، مِن ذلِكَ يَكونُ البَداءُ ، و عِلمٌ عَلَّمَهُ مَلائِكَتَهُ و رُسُلَهُ و أنبِياءَهُ فَنَحنُ نَعلَمُهُ . « 1 »
خداوند ، دو گونه علم دارد : علمى مكتوم و اندوخته كه جز خود او ، كسى آن را نمىداند و بدا ، از آن است ؛ و علمى كه آن را به فرشتگان و فرستادگان و پيامبرانش آموخته است و ما هم آن را مىدانيم .
بنا بر اين ، علمى كه قابل تغيير نيست ، علم مكنون و مخزون خداست كه كسى جز او از آن آگاه نيست و در مقابل ، علم ملائكه و پيامبران و امامان به آينده ، بَداپذير است . از اين رو ، آنان به علم خود ، اتّكا نمىكنند و به طور مطلق از آينده خبر نمىدهند ، مگر در مواردى كه خداوند از عدم وقوع بَدا در آنها خبر داده باشد ، مانند : ظهور منجى موعود و برپايى حكومت جهانى مهدى عليه السلام . از اين رو ، امام باقر عليه السلام از پدر بزرگوارش امام زين العابدين عليه السلام روايت مىكند كه فرمود :
لَولا آيَةٌ فى كِتابِ اللّهِ لَحَدَّثتُكُم بِما يَكونُ إلى يَومِ القِيامَةِ ، فَقُلتُ لَهُ : أيَّةُ آيَةٍ ؟ قالَ : قَولُ اللّهِ عز و جل : " يَمْحُواْ اللَّهُ مَا يَشَآءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ " . « 2 »
اگر يك آيه در كتاب خدا نبود ، تمام حوادثى را كه تا قيامت رخ مىدهند ، برايتان مىگفتم . به او عرض كردم : اين كدام آيه است ؟ فرمود : گفته خداوند متعال : " خداوند ، آنچه را بخواهد ، محو يا اثبات مىكند و اصل كتاب ، در نزد اوست " .
يكى از اتّهاماتى كه به شيعه وارد مىشود ، اين است كه شيعه ، آموزه " بَدا " را به اين جهت وضع كرده كه آن دسته از اخبار و وعدههاى امامان خود را كه تحقّق پيدا نكردهاند ، با آن ، توجيه كند . غِفارى مىگويد :
اگر عقيده به بدا از ميان برود ، دين شيعه دوازدهامامى ، از اصلْ نقض مىشود ؛
هامش
( 1 ) الكافى : ج 1 ص 147 ح 8 ، التوحيد : ص 443 .
( 2 ) تفسير العيّاشى : ج 2 ص 215 ح 59 ، بحار الأنوار : ج 4 ص 118 ح 52 .