پيشتر ، مسلّم و قطعى شده است . پس اى پسر خطّاب عمل كن ، كه همه مهيّا شدهاند ( براى آنچه به خاطرش آفريده شدهاند ) . آن كه اهل خوشبختى است ، براى خوشبختى مىكوشد و آن كه اهل بدبختى است ، براى بدبختى كار مىكند " .
دسته چهارم ، احاديثى هستند كه مىگويند هر انسانى از نظر مادّى ، مقدّرات ويژهاى دارد و مقدار معيّنى از امكانات مادّى براى او خلق شده كه با اجمال و اعتدال در طلب روزى ، به آن خواهد رسيد و حرص و تلاش بيش از حد نيز ، چيزى بر آن نخواهد افزود ، مانند آنچه از پيامبر صلى اللّه عليه و آله روايت شده كه مىفرمايد :
أَجمِلُوا فِى طَلَبِ الدُّنيا ؛ فِإِنَّ كُلًا مُيَسَّرٌ لِما خُلِقَ لَهُ مِنها . « 1 »
در طلب دنيا ، به كم بسنده كنيد ؛ چرا كه هر كس در همان راهى روان است كه براى آن آفريده شده است .
دسته پنجم ، احاديثى هستند كه مىگويند خداوند ، از تقدير عمل و اجل و اثر و مرگ و روزىِ همه انسانها فارغ گرديده است و از اين رو ، هيچ كس نمىتواند از محدوده مقدّرات الهى خارج شود ، مانند آنچه از پيامبر خدا ، روايت شده كه مىفرمايد :
فَرَغَ اللّهُ إلى كُلّ عَبدٍ مِن خَمسٍ : مِن عَمَلِهِ وَ أجَلِهِ وَ أثَرِهِ وَ مَضجَعِهِ وَ رِزقِهِ ، لا يَتَعدّاهُنَّ عَبدٌ . « 2 »
خداوند ، براى هر بندهاى پنج چيز را مقرّر كرده است : عمل ، اجل ، اثر ، مرگ و روزى ! و هيچ بندهاى از آنها فراتر نمىرود .
نكاتى در تبيين اين احاديث
براى تبيين اين احاديث ، توجّه به سه نكته ضرورى است :
هامش
( 1 ) مسند الشهاب : ج 1 ص 416 ح 716 .
( 2 ) تاريخ دمشق : ج 52 ص 391 ح 11088 .