بنا نهادهاند . پلّه دوم ( يعنى حكمت عملى ) را انسان ، خود بايد بسازد و پس از آماده شدنِ پلّه دوم ، آخرين پلّه جهش به مقام انسان كامل را كه حكمت حقيقى است خداوند متعال ، خود ، آماده مىنمايد .
اينك ، توضيح كوتاهى درباره اين سه نوع حكمت :
1 . حكمت علمى
مقصود از حكمت علمى ، مطلق معارف و دانستنىهايى است كه براى صعود به مقام انسان كامل ، ضرورى است . به سخن ديگر ، هم دانش مربوط به عقايد ، " حكمت " است ، هم دانش مربوط به اخلاق ، و هم دانش مربوط به اعمال . و از اين روست كه قرآن كريم ، پس از ارائه رهنمودهاى گوناگون در عرصههاى اعتقادى ، اخلاقى و عملى ، همه آنها را حكمت مىنامد و مىفرمايد :
" ذلِكَ مِمَّا أَوْحى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ .
« 1 »
اينها از حكمتهايى است كه پروردگارت به تو وحى كرده است " .
اين مفهوم از حكمت ، نخستين دليل بعثت انبياى الهى است . قرآن كريم ، در آيات متعدّدى بر اين مطلب ، تأكيد كرده است ، از جمله در اين آيه :
" لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ .
« 2 »
بىگمان ، [ خدا ] بر مؤمنان در برانگيختن فرستادهاى از ايشان ، منت نهاده است كه آياتش راى بر ايشان مىخواند و آنها راى پاكيزه مىگرداند و به ايشان ، كتاب و حكمت مىآموزد ، هرچند پيش از آن ، در گمراهى آشكارى بودهاند " .
هامش
( 1 ) ر . ك : اسراء : آيه 39 و آيات پيش از آن .
( 2 ) آل عمران : آيه 164 . نيز ، ر . ك : بقره : آيه 129 و 151 ، جمعه : آيه 2 .