أسأَلُكَ . . . أن تَهَبَ لى كُلَّ جُرمٍ أجرَمتُهُ . . . وكُلَّ جَهلٍ عَمِلتُهُ . « 1 »
از تو مىخواهم . . . كه بر من ببخشى ، هر جُرمى را كه مرتكب شدهام و هر [ كار ] جاهلانهاى را كه انجام دادهام .
زندگى عقل
هر چند عقل ، حيات روح است ، « 2 » ليكن از نظر متون اسلامى ، خودش نيز حيات و مرگ دارد و تكامل مادّى و معنوى انسان ، در گرو حيات آن است . ميزان حيات عقلى بشر ، به اندازه فعاليت قوّه عاقله به عنوان محرّك اخلاقى است و اين ، يكى از رازهاى اصلى بعثت انبياى الهى است .
امام على عليه السلام در بيان فلسفه بعثت پيامبران مىفرمايد :
و يُثيروا لَهُم دَفائِنَ العُقولِ . « 3 »
و [ اين كه ] گنجينههاى خرد را در آنان ، آشكار كنند .
فعّال كردن انديشه در جهت كشف اسرار طبيعت ، از انسان ، ساخته است ؛ ولى زنده كردن عقل در زمينه شناخت كمال مطلق و برنامهريزى براى حركت در مسير مقصد اعلاى انسانيت ، جز از انبياى الهى ساخته نيست .
آنچه در كتاب و سنّت درباره عقل ( اسباب ، موانع ، آثار ، علائم و احكام ) و جهل آمده است ، همگى مربوط به اين معنا از معانى عقل و انديشهاند .
هنگامى كه انسان در پرتو تعاليم پيامبران الهى به بالاترين مراتب حيات عقلى رسيد ، به نورانيت و معرفتى دست مىيابد كه نه تنها خطاپذير نيست ، بلكه او را تا رسيدن به مقصد اعلاى انسانيت همراهى مىكند . امام على عليه السلام در اين باره
هامش
( 1 ) مفاتيح الجنان : دعاى كميل .
( 2 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : معرفتشناسى / ح 4 .
( 3 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : معرفتشناسى / ح 240 .