اشكانيان پادشاهى اشكانيان دو سد سال بود « 1 » گفتار اندر ستايش سلطان محمود
هامش
( 1 ) - در مورد مدت شاهى اشكانيان روايات بسيار متفاوتى وجود دارد و به طور كلى تاريخ اين دوره مغشوش مىباشد . در بندهش اين مدت ، دويست و اندى سال ذكر شده است . ص 156 . دينورى و طبرى ، آن را 266 سال دانستهاند . الأخبار الطوال ، ص 68 تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 497 . صاحب مجمل التواريخ و القصص اين مدت را 411 سال آورده است . ص 59 . ابن بلخى 429 سال ذكر كرده . فارسنامه ، ص 16 . طبرى بر آن است كه مدت شاهى اشكانيان اگر چه به قول زرتشتيان 266 سال بوده ، ليك به قول مسيحيان 523 مىباشد . همان ، ج 2 ، ص 580 . چنان كه ملاحظه مىشود اختلاف بسيارى در ذكر تاريخ دورهء اشكانى وجود دارد . ليك بايد دانست كه بر اساس مدارك يونانى و رومى اين مدت حدود 480 سال بوده يعنى از سال 256 ق . م . كه سال تأسيس دولت اشكانى توسط اشك اول مىباشد تا سال 224 م . كه سال كشته شدن اردوان پنجم و روى كار آمدن اردشير ساسانى بوده است . اما در بارهء علت اين تفاوت فاحش ، مسعودى چنين مىنويسد : « در ميان پارسيان و ديگر امم در تاريخ اسكندر اختلاف است و آن رازى دينى و شاهى و از رازهاى پارسيان است كه جز موبدان و هيربدان دانشمند بر آن آگاهى ندارند .
من در پارس و كرمان و ديگر شهرهاى ايران به مطلبى برخوردم كه در هيچيك از كتابهاى پارسيان و كارنامهها و تواريخ ايرانيان موجود نيست . آن نكته اين است كه زردشت در اوستا آورده است كه احوال دولت پارسيان سيصد سال پس از او آشفته شود و چون هزار سال از عهد او بگذرد ، دين و دولت ايرانيان برافتد . به گفتهء زردشتيان فاصلهء بين زردشت و اسكندر قريب سيصد سال است و اردشير بابكان در پانصد و اندى سال بعد از اسكندر به شاهى نشست . اردشير چون شاه شد ، دريافت كه از مدت هزار سال كه زردشت براى عصر سلطنت ايران پيش بينى كرده بيش از دويست سال نمانده است . از بيم آن كه پيش گويى او در زوال دولت ايران ، پارسيان را نااميد سازد و آنان را از يارى به سلطنت وى باز دارد ، بر آن شد كه از پانصد و اندى سال فاصله بين خود و اسكندر نيمى بكاهد [ و بر دولت ساسانى دويست سال بيفزايد ] سپس به تاريخ سازى پرداخته ، در ميان شايع ساخت كه ظهور وى و كشتن اردوان اشكانى دويست و شصت سال پس از اسكندر واقع شده و مدت سلطنت ملوك الطوائف بيش از اين مقدار نبوده است . اين سبب اختلاف بين ايرانيان و ديگر ملل در بارهء تاريخ سالهاى ملوك الطوائف است . » التنبيه والاشراف ، ص 92 - 91 . بدين ترتيب علت ذكر نشدن تاريخ اشكانيان به طور مشروح در شاهنامه فردوسى و ساير تواريخ اسلامى و نيز روايات پارسيان ، تاريخ سازى اردشير بوده است . از اين رو عمده منابع دورهء اشكانى را منابع دشمن يعنى منابع يونانى و رومى تشكيل مىدهند كه با سلسلهء مزبور برخورد داشتهاند .