مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ )
« 1 » گفته : يعنى و ياد كن روزى را كه دميده شود در صور كه مشابه شاخ است ، پس بترسند از هول و هيبت آن هر كه در آسمانها است از ملائكه ، و هر كه در زمين است از جن و انس و ساير حيوانات .
از رسول صلى الله عليه و آله مروى است كه خداى تعالى چون از خلق آسمان و زمين به پرداخت صورى بيافريد و به اسرافيل عليه السلام داد ، وى آن را در دهن گرفت ، و چشم را در زير عرش گماشته است تا كى فرمان الهى در رسد كه در صور دمد ، راوى پرسيد كه يا رسول اللَّه صور چه باشد ؟
فرمود : شاخى است بزرگ دور آن چند مقابل آسمان و زمين ، و اسرافيل عليه السلام سه بار در دمد ، يكى نفخهء فزع باشد ، و آن اين است كه در اين آيه مذكور شد ، دوّم نفخهء صعقه ، سيّم نفخهء احيا .
پس اوّل كه اسرافيل عليه السلام را فرمايد كه دم در صور دمد هر چه در آسمانها و زمينها باشد بترسند ، و كوهها به جنبش در آيند و چون گرد بر هوا روند ، و زمين از جاى خود بجنبد بر وجهى كه اصلًا قرار نگيرد ، مانند كشتى بر روى آب ، يا قنديل آويخته كه باد سخت بر آن خورد ، كقوله تعالى
( يَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ )
« 2 » تا آخر .
روزى كه به بينند آن زلزله را غافل و بى خبر گردند از غايت دهشت آن هر زن شير دهنده از آن فرزند كه شير دهد آن را ، يعنى : با وجود شدّت شفقت و مرحمت مادران از هول آن روز فرزندان شير خواره را فرو گذارند ، و زنان آبستن بچه بيندازند ، و كودكان از ترس آن پير شوند ، و شياطين از فزع آن برمند و با قطار زمين فرو روند ، و فرشتگان تازيانه بر روى ايشان زنند تا باز بجاى خود آيند ، و همهء مردمان مدهوش و متحيّر شوند ،
هامش
( 1 ) سورهء نمل : 87 .
( 2 ) سورهء حج : 2 .