است حمل كند ، به ويژه پس از آنكه خود كتاب خدا وظيفه و مسئوليت خود را اعلام كرده و در موارد بسيار آن را مشخص ساخته است . از جمله اينكه مىفرمايد :
« ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ »
« 1 » و يا
« قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِينٌ . يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ يَهْدِيهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
. « 2 »
نكتهاى كه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه عظمت قرآن نه در گرو آن است كه مسئوليت جديدى بدان نسبت دهيم و نه منوط به اين است كه وظيفهاى را كه خداوند دليلى براى آن نازل نفرموده است بر آن تحميل كنيم ؛ زيرا وظيفهء قرآن در هدايت جهان برترين وظيفه در عالم هستى است و مسئوليت آن در نجات انسانيت بزرگترين مسئوليت حيات است . و علوم تجربى در برابر هدايتهاى قرآن چه ارزشى دارند ؟ آيا جهان امروز به سبب همين علوم به شقاوت و جنگ و خونريزى گرفتار نشده است ؟ و آيا همين علوم نيستند كه امروزه مردم را به سوى بلا برده و به رنج و سختى گرفتار ساختهاند ؛ و در هيئتهاى مخوف و نگرانكنندهاى ، چون توپ و مسلسل و تانك و هواپيماهاى بمبافكن و بمبهاى مهلك و گازهاى سوزان و موشكها در زمين و دريا و هوا بر مردم ظاهر شدهاند ؟ به راستى كه نسبت اين علوم به انسان اگر از هدايت و وحى الهى منتزع و جدا شوند ، چه قدر شبيه نسبت چنگ و دندان به حيوانات وحشى و درندگان جنگل در روى زمين هستند .
2 . قرآن در ضمن دعوت به بررسى و تفكر و بهرهگيرى از نعمتها و عبرتآموزى از جهان ، به علوم تجربى نيز دعوت مىكند و مىفرمايد :
« قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . . . »
« 3 » و يا
« وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ »
. « 4 »
هامش
( 1 ) . « اين كتاب هيچ شكى در آن نيست ؛ راهنماى پرهيزگاران است . » ( بقره : 2 )
( 2 ) . « به راستى شما را از سوى خدا نورى و كتابى روشنكننده آمده است ، كه خداوند به وسيلهء آن هر كه را پيرو خشنودى او باشد به راههاى سلامت راه مىنمايد ؛ و آنان را به خواست خود از تاريكىها به روشنايى بيرون مىآرد و به راه راست مىنمايد . » ( مائده : 15 و 16 )
( 3 ) . « بگو : بنگريد كه در آسمانها و زمين چه چيزهايى است . . . » ( يونس : 101 )
( 4 ) . « و آنچه را در آسمانها و آنچه را در زمين است همه را كه از سوى اوست براى شما رام ساخت . هرآينه در اين نشانههاست براى مردمى كه مىانديشند . » ( جاثيه : 13 )