ايراد و اشكال مصون است . سپس آن دسته از وجوهى را كه از طعن طاعنان مصون نمانده برمىشماريم .
وجه اول زبان و اسلوب قرآن
وجه اول اعجاز قرآن زبان و اسلوب آن است ، بدان نحو كه در مبحث گذشته شرح داديم .
به عبارت روشنتر ، قرآن اسلوبى زيبا و سحرانگيز آورده است كه مشتمل بر آن ويژگىهاى ممتازى است كه از آن سخن گفتيم ؛ ويژگىهايى كه نه تنها در كلام بشر جمع نمىشود ، بلكه حتى يكى از آنها آنگونه كه در قرآن به چشم مىخورد در هيچ كلامى يافت نخواهد شد . هر چيزى كه چنين باشد بدون شك معجزه است ، به ويژه آنكه پيامبر ( ص ) ، بزرگترين فصيحان عرب را با قرآن به هماوردى طلبيد و بليغان سخنور را عاجز و درمانده كرد و زبان قهرمانان عرصه بيان و اهل صناعت كلام را الكن ساخت و اين در دورهاى بود كه قدرت و توان كافى براى عرض اندام و جولان در اين ميدان وجود داشت و در ميان امتى بود كه از موهبتى سرشار براى غلبه و پيروزى در اين ميدان برخوردار بودند . اگر صاحبان فن و صناعت كلام از معارضه با قرآن عاجز ماندند ، ديگران به مراتب ناتوانتر و درماندهتر خواهند بود . از دورهء نزول قرآن تا روزگار ما ، دورههاى مختلفى از اوج و حضيض ، گستردگى و انقباض ، پويايى و ركود ، مدنيت و بداوت ، بر زبان عربى گذشته است ، و قرآن در همه اين اعصار بر جايگاه بلند خويش ايستاده است و از آسمان بلاغت خويش بر همه سخنان نظاره مىكند و نور و هدايت مىپراكند و عذوبت و جلالت از آن لبريز است و لطافت و شيوايى روان مىسازد و تازگى و طراوت مىپراكند ، و هنوز نيز شاداب و سرزنده پرچم اعجازش در اهتزاز است و با يقين و اعتماد به نفس جوامع عالم را به هماوردى مىطلبد و با صراحت و قدرت حق و توانايى و قوت اعجاز مىفرمايد :
« قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً »
« 1 »
هامش
( 1 ) . « بگو اگر آدميان و پريان فراهم آيند تا مانند اين قرآن بيارند ، هرگز مانند آن نيارند هرچند برخى از آنان يار و همپشت برخى باشند . » ( اسراء : 88 )