اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ »
« 1 »
- ذكر فعل مقرون به عذاب . مانند :
« . . . وَ الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لا يُنْفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ »
« 2 »
- ذكر فعل در حالى كه گناه بدان نسبت داده شده است . مانند :
« فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ . .
. » « 3 »
- آوردن فعل در سلك امورى كه به گناه و حرام مىانجامد .
- خبر دادن از پليدى فعل توصيف فعل به اينكه عمل شيطان است .
- امر به دورى جستن از فعل و اميد رستگارى در ترك آن .
- مترتب ساختن ضرر و زيان بر انجام فعل و دستور به دستور برداشتن از آن در قالب استفهام .
مثال همه موارد فوق آيهء تحريم شراب و قمار است كه مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ . إِنَّما يُرِيدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ فِي الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ وَ يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ »
« 4 »
ج ) بيان اباحه فعل :
- تصريح به حليّت در كنار موضوع مانند :
« . . . أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ . .
. » « 5 » .
- امر به فعل با قرينهاى كه آن را از معناى طلب ( تكليف ) منصرف مىسازد مانند :
« كُلُوا وَ اشْرَبُوا »
.
هامش
( 1 ) . « و كسانى كه به آنچه خدا از فزونى و بخشش خود به آنان داده است بخل مىورزند مىپندارند كه برايشان بهتر است ، بلكه براى آنها بدتر است . » ( آل عمران : 180 )
( 2 ) . « . . . و كسانى كه زر و سيم مىاندوزند و آن را در راه خدا انفاق نمىكنند . پس آنان را به عذابى دردناك مژده ده . » ( توبه : 34 )
( 3 ) . « پس هركه وصيت مرا پس از آنكه شنيد دگرگون سازد ، هرآينه گناهانش بر كسانى است كه آن را دگرگون سازند . . . » ( بقره : 181 )
( 4 ) . « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، همانا مى و قمار و بتها و تيرهاى قرعه پليد و از كار شيطان است ؛ پس ، از آن بپرهيزيد باشد كه رستگار شويد . همانا شيطان مىخواهد در مى و قمار ميان شما دشمنى و كينه بيفكند و شما را از ياد خدا و از نماز بازدارد . پس آيا بازمىايستيد ؟ » ( مائده : 90 و 91 )
( 5 ) . « . . . [ خوردن گوشت ] چهارپايان زبان بسته براى شما حلال شده است . . . » ( مائده : 1 )