- مترتب كردن فعل بر شرطى كه پيش از آن آمده است . مانند :
« فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ . .
. » « 1 »
- آوردن فعل به صورت منفى و معطوف ، در پى استفهام . مانند :
« أَ فَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لا يَخْلُقُ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ »
« 2 » يعنى متذكر شويد .
- آوردن فعل پس از فعل ترجّى . مانند :
« وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ »
- مترتب ساختن صفتى زشت بر ترك فعل . مانند :
« . . . وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ »
« 3 »
ب ) بيان نهى از اداى فعل :
- آوردن مادهء نهى در كنار ماده فعل . مانند :
« إِنَّما يَنْهاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَ أَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ وَ ظاهَرُوا عَلى إِخْراجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ . . . »
« 4 »
- آوردن مادهء تحريم در كنار مادهء فعل . مانند :
« قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ أَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ ما لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطاناً وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ »
« 5 »
- نفى حلّيت از فعل . مانند :
« . . . لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً . .
. » « 6 »
- نهى از انجام فعل بالفظ « لا » . مانند :
« وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ . .
. » « 7 »
- توصيف فعل به اينكه عملى نيك نيست . مانند :
« . . . وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها . .
. » « 8 »
- توصيف فعل به اينكه عملى بد است . مانند :
« وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِما آتاهُمُ
هامش
( 1 ) . « . . . پس اگر بازداشته شويد ، پس آنچه از قربانى ميسر است . . . » ( بقره : 196 )
( 2 ) . « آيا آنكه مىآفريند مانند كسى است كه نمىآفريند ؟ آيا ياد نمىكنيد و پند نمىگيريد ؟ » ( نحل : 17 )
( 3 ) . « . . . و هر كه بدانچه خدا فروفرستاده حكم نكند پس ايناناند كافران . » ( مائده : 44 )
( 4 ) . « جز اين نيست كه خدا شما را از دوستى كردن با آنان كه در دين با شما كارزار كردند و از خانمانتان بيرون راندند و بر بيرون كردنتان همپشتى نمودند بازمىدارد . . . » ( ممتحنه : 9 )
( 5 ) . « بگو : همانا پروردگارم زشتكارىها را ، چه آشكار آنها و چه پنهان ، و گنهكارى و ستم و سركشى به ناحق را حرام كرده ، و اينكه چيزى را با خدا انباز گيريد كه بدان دليل و حجتى فرونفرستاده ، و اينكه بر خدا آنچه نمىدانيد بگوييد . » ( اعراف : 33 )
( 6 ) . « . . . شما را حلال نيست كه از زنان به ناخواه ايشان ميراث بريد . . . » ( نساء : 19 )
( 7 ) . « پيرامون مال يتيم مگرديد ، مگر به وجهى كه نيكوتر است . . . » ( انعام : 152 )
( 8 ) . « . . . نيكى آن نيست كه به خانهها از پشت آنها درآييد . . . » ( بقره : 189 )