گونهاى محسوس يا نامحسوس به موضوعى مرتبط با مباحث پيشين منتقل مىشود ، و در قبال چنين هدايتى مردم را به سه دسته تقسيم مىكند تا مخاطب را به اين هدف توجه و تنبه دهد و او را از قرار گرفتن در مسيرى كه به سوى هدفى مخالف و متناقض راه مىبرد برحذر دارد :
« صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ »
به مردم كه بنگريم آنان را همينگونه مىيابيم : برخى به سبب شناخت حق و پيروى از آن نعمت يافتهاند و برخى به دليل مخالفت با حق ، علىرغم علم و آگاهى از آن ، مورد غضب الهى هستند و برخى نيز راه گم كرده در وادى جهالت و حيرت و سردرگمى به زندگى حيوانى رضايت دادهاند رنج و مشقت جستجوى حقيقت و رسيدن به مرحله آگاهى و سعادت و پيروى از آن را به خود نمىدهند .
پس از سوره « فاتحه » ، به سوره بقره كه نظر بيفكنيم ، آن را و سور بعد از آن را كاملا مرتبط با سورهء فاتحه مىيابيم . وجه اين ارتباط ، شرح و تفصيل مطالبى است كه در سوره فاتحه به اختصار و اجمال آمده است . سورهء بقره و سورههاى پس از آن هدايت به راه راست ، راه پيامبران و صديقان و شهيدان و صالحان را كه خداوند آنان را نعمت بخشيده است تشريح و تبيين مىكنند زيرا تفصيل اين هدايت را در قالب بيانى فراگير و كامل فرا روى ما قرار مىدهند .
بعضى از افراد نادان گمان بردهاند كه يكپارچگى هنرمندانه گفتار قرآن امرى بىاهميت و فاقد ارزش است و در حدى نيست كه از آن سخن گفته شود ، چه برسد به اين كه جزء موارد اعجاز قرآن به شمار آيد . براى پاسخ به اين گروه از ايشان مىخواهيم به تتبع در آثار بليغان و صاحبان قلم بنگرند ، و اگر خود در اين عرصه اهل ذوق و نظر نيستند ، به قضاوت منتقدان ادبى و كسانى كه سابقه و تجربهاى در ادبيات دارند گوش فرا دهند كه آنان خود مىگويند سخنوران بليغ در موارد زيادى براى نظم بخشيدن و ارائه اغراض و مقاصد خود در قالب كلام دچار اشتباه شدهاند ، بلكه اساسا اهداف و مقاصد خود را به صورت پراكنده غير منسجم ، و ناهماهنگى مطرح ساختهاند . از جمله اين پراكندگى و عدم انسجام سوء تخلص يعنى خروج نامناسب از موضوعى و ورود به موضوعى ديگر در يك قصيده يا قطعه شعرى است كه به خاطر آن شاعران مورد انتقاد قرار مىگيرند . در نثر نيز اين سوء تخلص ، نويسندگان و مؤلفان و اديبان را ناگزير ساخته است تا در نقاط عطف آثار خود و به هنگام خروج از يك موضوع به موضوع ديگر از