واجب نبوده است ، بلكه اين حكم براى آن حضرت و امتش وضع و پيش از آنكه امت از آن آگاهى يابد نسخ شده است . بر فرض پذيرش صحت اين روايت ، اينكه نمازهاى مذكور به عزم و تعيين واجب شده باشد پذيرفته نيست ؛ بلكه خداوند متعال عمل به آن را به انتخاب و اختيار پيامبر واگذار كرده است تا بنا به خواست وى پنجاه و يا پنج نماز را واجب كند .
اولا ، خبر معراج نه از يك طريق بلكه از طرق روايى متعدد و صحيح ثابت شده است .
و انكار اهل هوا و بدعت خود ايشان را بىارزش مىكند و از ارزش صحت و ثبوت اين خبر نمىكاهد . عبد القاهر بغدادى « 1 » مىگويد انكار خبر معراج از سوى قدريه شبيه انكار خبر رؤيت و شفاعت و عذاب قبر و حوض و ميزان توسط ايشان است . روايت مذكور خبرى است صحيح و با طعن و خردهگيرى اهل هوا مخدوش نمىشود ، همچنانكه خبر مسح بر كفش با طعن رافضيان و خوارج و يا خبر رجم با انكار خوارج مردود نمىشود .
ثانيا ، عبارات اضافى مذكور در صحيح البخارى و صحيح مسلم و ديگر صحاح ثبت است . و به فرض كه بعضى از نقلهاى اين خبر فاقد آن باشند ، ضررى به صحت آن وارد نمىكند ؛ زيرا عبارات مذكور اضافاتى مورد اعتماد و مقبول و روايت افراد معتمد و عادل و ضابطى است كه در ثقه و عدالت و ضبط به مراتب بالايى رسيدهاند تا آنجا كه بخارى و مسلم در صحيح خود از ايشان نقل حديث كردهاند و در صلاحيت و وثاقت ايشان اين كفايت مىكند كه رجال صحيح بخارى و مسلم هستند .
ثالثا ، اينكه حكم مورد نظر پيش از اطلاع امت از آن نسخ شده است سودى به ايشان نمىرساند زيرا همانطور كه پنجاه نماز در هر شبانهروز بر امت واجب شده بر حضرت رسول نيز واجب شده است . و طبعا پيامبر ( ص ) از آن اطلاع يافته است ؛ و خداوند پس از اطلاع پيامبر و پيش از آنكه امكان عمل به آن براى وى فراهم شود اين واجب را نسخ كرده است ؛ و اين در اثبات مطلب مورد نظر ما ، يعنى نسخ طلب پيش از فراهم آمدن امكان انجام شدن آن ، كفايت مىكند .
رابعا ، اين سخن كه وجوب پنجاه نماز عزم و واجب تعيينى نبوده كلام فاسدى است
هامش
( 1 ) . عبد القاهر بن طاهر بن محمد بن عبد اللّه بغدادى تميمى اسفراينى ، ابو منصور ( . . . - 429 ه . ق ) از عالمان اصول . آثار او عبارتاند از : اصول الدين ، الناسخ و المنسوخ ، فضائح المعتزلة و الملل و النحل ( الأعلام زركلى ، 4 : 48 )