راهنمايىهاى آن راه مىيافتند . تنها به همين دليل بود كه روح ايشان صفا يافت و جانشان زدوده گرديد و از خود آثارى عظيم و شكوهمند بر جاى گذاردند . زيرا در اين عالم هيچچيز قوىتر از روح انسانى نيست . لذا هر زمان كه روح انسان پاك و زلال گردد و تربيت و جهت صحيح بيابد ، امورى بسيار شگفتانگيز خواهد آفريد .
« . . . وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوابِ »
« 1 » و اينچنين شد كه امت عرب در طريق هدايت و رشد و نجات عالم و اصلاح انسان شگفتى آفريد و خداوند يارى و تأييد خود و غلبه و پيروزى را برايشان رقم زد . تا آنجا كه بر قوىترين حكومتهاى آن زمان كه با دعوت حق و اصلاح بشر خصومت مىورزيدند ، يعنى حكومت ايران در شرق و حكومت روم در غرب ، غلبه يافتند . اولى را به سبب طغيانش و با اسلام آوردن ملتش از صفحهء روزگار محو كردند ؛ و سرزمينهاى شرقى و بسيارى از مردمانى را كه جزو حكومت دومى بودند از سلطهاش خارج ساختند . نهايتا ؛ دنيا در برابر ايشان سر تسليم فرودآورد به طورى كه بر بعضى از سرزمينهاى اروپا نيز تسلط يافتند ، و در آن دولتى عربى و قدرتمند بنا نهادند كه مظهر زيبايى دنيا و زينت حيات بود . از آنجا بود كه نور آگاهى بر اروپا تابيدن گرفت و آنجا كانون اوليه و موفق نهضت مدنيت جديد شد . اين سرزمين همان بهشت اندلس از دست رفته است .
اما امروزه اكثر مسلمانان از قرآن به تكرار الفاظ ، تلاوت آهنگين آن در سوگوارىها و خانهها و بر سر قبرها و مصاحفى كه با خود حمل مىكنند و يا در منازل به ميراث بر جاى مىگذارند بسنده كردهاند ؛ و از خاطر بردهاند كه بركت و نعمت عظيم قرآن در تدبر و فهم و زانو زدن در مقابل آن و استفاده از هدايتها و تعاليم آن و سپس گزاردن فرمانها و خواستهها و دورى از نواهى و مرزهاى آن است . خداوند متعال مىفرمايد :
« كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ »
« 2 » و
« أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها »
« 3 » و
« وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ »
« 4 » به راستى كه چقدر
هامش
( 1 ) . آل عمران : 195
( 2 ) . « كتابى است فرخنده و با بركت كه آن را به سوى تو فروفرستاديم تا در آيات آن بينديشند و تا خردمندان پند گيرند » ( ص : 29 )
( 3 ) . « آيا در قرآن نمىانديشند يا بر دلها [ شان ] قفلهاست » ( محمد : 24 )
( 4 ) . « و هرآينه قرآن را براى يادآورى و پند گرفتن آسان ساختيم ، پس آيا يادآرنده و پندگيرندهاى هست ؟ »