و شكى نيست كه احتياط ، به ويژه در حفظ و حمايت از وحى ، امرى دينى و ارزشمند است .
چند شبهه در شيوهء نوشتن قرآن
مىگويند از عثمان روايت شده است هنگامى كه مصحف را به او نشان دادند ، گفت :
نيكو و كامل انجام داديد اما در قرآن خطاهايى در اعراب كلمات ( لحن ) وجود دارد كه عرب با زبان خود اصلاح خواهد كرد « 1 » .
همچنين مىگويند از عكرمه روايت شده است كه گفت :
هنگامى كه مصاحف نوشته شد ، نزد عثمان آوردند ، او پارهاى خطاهاى مربوط به قرائت ( لحن ) در كلمات آن يافت و گفت : اين موارد را تغيير ندهيد زيرا عرب آنها را با گويش خود تغيير خواهد داد . ( يا بنا بر روايتى گفت ، عرب آنها را با زبان خود به عربى فصيح درخواهد آورد ) . اگر نويسنده از ثقيف و املاكننده از هذيل بود ، اين قبيل لحنها در مصاحف يافت نمىشد « 2 » .
دشمنان اسلام به اين دو روايت استناد كرده مىگويند اين دو خبر رسمالخط مصحف را به نحوى صريح مورد طعن قرار دادهاند . بنابراين ، چگونه مصحف عثمان و جمع آن مورد اعتماد و اجماع صحابه مىباشد ؟ و چگونه مىتوان توقيفى بودن رسم الخط آن را پذيرفت ؟ اين خود عثمان است كه با ناخرسندى دربارهء مصحف مىگويد در آن لحن وجود دارد .
پاسخ : اولا اين دو روايت از نظر سند ضعيف هستند و در آنها اضطراب و انقطاع وجود دارد . علامه آلوسى در تفسير خود مىگويد : اسناد اين احاديث به عثمان مطلقا صحيح نيست « 3 » . احتمالا خواننده هوشيار همچون ما دليل سقوط و بىپايگى اين دو روايت را از خلال تناقض آشكارى كه در آنها به چشم مىخورد دريافته است . زيرا در اين دو روايت از يكسو عمل نسخهبرداران نيكو و زيبا توصيف شده ، و از سوى ديگر مصحف حاوى لحن معرفى شده است . آيا به كسانى كه لهجهء خطا را در قرآن داخل كردهاند گفته مىشود : كار را نيكو و كامل انجام داديد ؟ مگر آنكه منظور معناى ديگرى باشد .
هامش
( 1 ) . المصاحف ، ابن ابى داود ، 41 .
( 2 ) . همان ، 32 و 33 .
( 3 ) . روح المعانى ، آلوسى ، ج 1 ، بلاغة القرآن و إعجازه : 30 .