مىخواند و مىگفت : اين عبارت از جمله لحنهاى كتاب است « 1 » .
جواب اين شبهه همان است كه در شبههء اول گفتيم . بدين معنا كه مقصود ابن جبير از كلمه لحن خطاى در كتابت قرآن نبوده است ، بلكه مراد وى بنا به فرمودهء خداوند متعال :
« . . . وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ . . »
. « 2 » زبان و وجه قرايى بوده است . دليل بر صحت اين توجيه آن است كه سعيد بن جبير خود « و المقيمين الصلاة » مىخواند . اگر منظور وى از لحن وقوع خطا در قرآن بود هرگز به قرائت آن راضى نمىشد . او چگونه مىتوانست عبارتى از قرآن را قرائت كند كه به خطا بودن آن معتقد باشد ؟ متن كامل آيهء مذكور چنين است :
« لكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَ الْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَ الْمُقِيمِينَ الصَّلاةَ وَ الْمُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ الْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ أُولئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْراً عَظِيماً »
« 3 » . جمهور قاريان ، لفظ « مقيمين » را همچنانكه ملاحظه شد به نصب ( با « ى » و « ن » ) خواندهاند ؛ و جماعتى نيز مانند ابو عمرو ( بنا بر روايتى كه يونس و هارون از او نقل كردهاند ) با « و » و « ن » قرائت كردهاند . هريك از دو روايت از وجهى صحيح و فصيح در زبان عربى برخوردارند . زيرا بنا بر نصب ، « المقيمين » معمول فعل مدح است و تقدير آن چنين مىشود : « و أمدح المقيمين الصلاة » و بنا بر حالت رفع ، عبارت عطف به ما قبل خود مىشود كه مرفوع است .
مىگويند در مخدوش بودن جمعآورى قرآن و رسم الخط آن همين كافى است كه ابن عباس دربارهء آيهء
« . . . حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا . . »
. « 4 » مىگويد نويسنده خطا كرده و صحيح آن اين است : حتى تستأذنوا . « 5 »
پاسخ : اولا به گفتهء ابو حيان :
كسى كه اين سخن را به ابن عباس نسبت داده است . به اسلام افترا بسته و به دين كفر ورزيده است . ابن عباس از چنين عقيدهاى مبراست . « 6 »
ثانيا ابن ابى حاتم ، و ابن انبارى در كتاب المصاحف روايت كردهاند كه ابن عباس در
هامش
( 1 ) . الدر المنثور ، جلال الدين سيوطى ، ج 2 ، سورة النساء ، 246 .
( 2 ) . محمد : 30
( 3 ) . نساء : 162
( 4 ) . نور : 27
( 5 ) . المستدرك ، حاكم ، ج 2 ، كتاب التفسير ، 396
( 6 ) . البحر المحيط ، ابو حيان ، ج 6 ، 445