كتابت مصحف را با رسمالخط متداول بر مردم جايز و بلكه واجب است . به منظور حفظ قرآن از تغيير توسط جاهلان ، بر مردم جايز نيست كه قرآن را به رسم الخط عثمانى اوليه بنويسند . اما در عين حال محافظت از اين رسمالخط به عنوان يكى از مواريث ارزشمند سلف صالح واجب است « 1 » . بنابراين ، از نظر عز الدين بن عبد السلام بهر دل جاهلان نبايد رسمالخط عثمانى مورد بىمهرى قرار گيرد ، بلكه بايد ميان عالمان و دانايانى كه زمين از وجودشان خالى نيست باقى بماند . ذيلا متن تبيان را در اين موضوع نقل مىكنيم :
اهل مشرق « 2 » قرآن را با حروف الفباى جديد كه در ميان مردم متداول است مىنويسند . زيرا با اين حروف احتمال بروز اشتباه در قرآن كمتر است . اما اهل مغرب اسلامى ، به استناد نظر مالك ، از نوشتن قرآن با حروف الفباى جديد خوددارى مىكنند . از مالك سؤال شده است آيا مىتوان قرآن را با حروف الفباى جديد متداول در ميان مردم نوشت ؟ و او رد كرده بود و گفته بود : فقط بايد با رسمالخط اوليه بنويسند . صاحب البرهان در پاسخ به اين نظر مىنويسد :
مىگويم كتابت قرآن با رسم الخط عثمانى در صدر اول ، كه دانش حيات و شكوفايى داشت امرى بجا و مناسبت بود ؛ اما در اين روزگار استفاده از آن بر اشتباه دامن مىزند و به همين دليل است كه شيخ عز الدين بن عبد السلام مىگويد در حال حاضر نگارش قرآن با رسمالخط قديم كه قرارداد پيشوايان بود جايز نيست ، زيرا موجب بروز تغيير در قرآن به دست جاهلان مىشود . اما ترك اين رسمالخط به طور مطلق نيز شايسته نيست ، زيرا به تحقيق و آموزش علم لطمه مىزند . آنچه كه قدما استوار ساختهاند نبايد صرفا به دليل نادانى جاهلان كنار نهاد . و هرگز زمين از عالمانى كه با برهان براى خداوند بهپا مىخيزند خالى نخواهد بود « 3 » .
به نظر ما اين رأى از دو جنبه رعايت احتياط را دربارهء قرآن ممكن مىسازد . از يكسو با پذيرش نگارش قرآن با رسمالخط متداول در هر دورهاى مردمان را از گرفتار آمدن به خطا و اشتباه در قرآن بازمىدارد و از ديگر سو با تأكيد بر قرائت رسمالخط اوليه مأثور به وسيله عالمان و كسانى كه بيم اشتباه آنها نمىرود بقاى اين رسمالخط تضمين مىشود .
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . مراد مشرق فرات است ، كه كوفه جزء آن به شمار مىرود ، در مقابل مغرب كه بر ناحيهء حجاز اطلاق مىشود .
( 3 ) . البرهان ، زركشى ، ج 2 ، نوع 25 ( علم مرسوم الخط ) : 14