اما تعداد اين افراد در برابر انبوه بىسوادان بسيار اندك بود . به همين دليل است كه مردى از اهل دومة الجندل بر قريش منت گذارده مىگويد :
لا تجحدوا نعماء بشر عليكمو * فقد كان ميمون النقيبة أزهرا
أتاكم به خط الجزم حتى حفظتمو * من المال ما قد كان شتى مبعثرا
فأجريتم الاقلام عودا و بدأة * و ضاهيتموا كتاب كسرى و قيصرا
و أغنيتمو عن مسند الحىّ حمير * و ما برزت فى الصحف أقلام حميرا « 1 »
آنچه گذشت دربارهء اهل مكه بود . و اما دربارهء اهل مدينه بايد گفت كه يهوديان اهل كتاب در ميان ايشان زندگى مىكردند . هنگامى كه پيامبر ( ص ) وارد مدينه شد ، معلمى يهودى به كودكان نوشتن مىآموخت در آن زمان بيش از 10 نفر در مدينه كتابت را به نيكى مىدانستند . از جمله ايشان منذر بن عمرو ، ابى بن وهب ، عمرو بن سعيد و زيد بن ثابت ، بود كه وى به دستور پيامبر ( ص ) كتابت را از يهوديان فرا گرفته بود .
مقام كتابت در اسلام
اسلام پس از ظهور خود در راه ريشهكن ساختن بىسوادى به مبارزه برخاست . و مقام علم و كتابت را رفعت بخشيد و براى آن جايگاه بلندى قايل شد . توجه به آيات آغازين وحى كه خداوند در آنها قلم و آنچه را با قلم به بندگان خود آموخته است ارج مىنهد ، هرگونه شبههاى را در اين زمينه بر طرف مىسازد . خداوند مىفرمايد :
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ . . .
وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ . الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ . عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ »
« 2 » . همچنين ، در سورهاى ديگر خداوند بلندمرتبه به قلم و آنچه مىنگارد سوگند ياد كرده مىفرمايد :
« ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ . ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ »
« 3 » . اين در واقع از بهترين و شگفتانگيزترين شيوهها در جلب توجه مسلمانان به ارزش والاى خط و كتابت و مزاياى آن است .
هامش
( 1 ) . « نعمتهاى بشر را بر خود منكر نشويد / كه او سرشتى خجسته و پاك داشت . بشر خط جزم را به شما ارمغان كرد تا بتوانيد نگاه داريد / از دارايى خويش آنچه را پراكنده مىگردد . قلمها را بر اوراق به گردش درآورديد / و با منشيان دربارهء كسرى و قيصر هم طراز شديد . و آن ( خط ) شما را از خط حميريان ، مسند ، بىنياز ساخت / و از آنچه قلم آنان بر اوراق نگاشت » .
( 2 ) . علق : 1 - 5
( 3 ) . قلم : 1 و 2