صحابه نيز به خواندن و شنيدن قرآن اهتمام داشتند . بخارى و مسلم از ابو موسى نقل مىكنند كه پيامبر فرمود : « إنى لأعرف أصوات رفقة الأشعريين بالليل حين يدخلون و أعرف منازلهم من أصواتهم بالقرآن بالليل و إن كنت لم أر منازلهم حين نزلوا بالنهار » « 1 » .
دارمى « 2 » و ديگران هريك با سلسله سند خاص خود از عمر بن خطاب نقل مىكنند كه به ابو موسى اشعرى مىگفت : پروردگارمان را به ياد بياور . و او نزد عمر قرآن مىخواند « 3 » .
نووى گويد : افراد زيادى از صالحان در اثر شنيدن قرائت كسانى كه به دعوت ايشان قرآن خواندند جان باختند . پيشتر در ميان عواملى كه اصحاب را به حفظ سنت ترغيب مىكرد ، از ميزان توجه و مؤانست ايشان با سنت و اهتمامى كه به ديدار رسول خدا به منظور فراگيرى و آموزش از او داشتند سخن گفتيم . مكحول « 4 » از عبد الرحمن بن غنم « 5 » روايت مىكند كه گفت : ده تن از اصحاب رسول خدا برايم نقل كردند ، در مسجد قبا مشغول كسب علم بوديم كه رسول خدا بر ما وارد شد ، فرمود : « تعلّموا ما شئتم أن تعلّموا ، فلن يأجركم اللّه حتى تعملوا » « 6 » . اين حديث را دارمى به سند صحيح كه به معاذ موقوف شده روايت كرده است . و واژهء علم در آن شامل دانش قرآن و سنت مىشود . آيا اين اشتياق و دلبستگى به كتاب و سنت همان گونه كه انگيزهاى مؤثر در حفظ آنها به
هامش
غيرى . فقرأت عليه سورة النساء حتى إذا جئت الى هذا الآية : « فكيف إذا جئنا من كل امة بشهيد و جئنا بك على هؤلاء شهيد » قال : حسبك الآن فالتفت اليه فاذا عيناه تزرقان . » صحيح البخارى ، كتاب فضايل القرآن ، باب 32 ؛ صحيح مسلم ، كتاب صلاة المسافرين و قصرها ، 247 ( 800 ) .
( 1 ) . « من صداى آشكار دوستان اشعرى را شبهنگام كه به منازل خويش در مىآيند مىشنوم و خانههايشان را از طريق صداى قرآن خواندن آنها در شبانگاه تشخيص مىدهم ، هرچند روز خانههاى آنان را نديده باشم . » صحيح البخارى ، كتاب المغازى ، باب 38 ص 175 ؛ صحيح مسلم ، كتاب فضائل الصحابة ، باب 39 ، ح 166 .
( 2 ) . عبد اللّه بن عبد الرحمن بن بهرام تميمى دارمى سمرقندى ، ابو محمد ( 181 - 255 ه . ق ) از حافظان حديث از آثار اوست ؛ المسند ، سنن . ( الأعلام زركلى ، 4 : 96 )
( 3 ) . سنن الدارمى ، ج 2 ، كتاب فضائل القرآن ، باب 34
( 4 ) . مكحول بن ابى مسلم شهرب شازل ابو عبد اللّه ( . . . - 112 ه . ق ) فقيه سرزمين شام ( الأعلام زركلى ، 7 : 284 )
( 5 ) . عبد الرحمن بن غنم بن كريز اشعرى ( . . . - 78 ه . ق ) شيخ و فقيد شام . ( الأعلام زركلى ، 3 : 322 )
( 6 ) . « هرچه مىخواهيد بياموزيد ، خداوند شما را پاداش نخواهد داد تا زمانى كه بدان عمل كنيد . » سنن الدارمى ، ج 1 ، المقدمة باب العمل بالعلم و حس النية ، ح 9 ( 264 ) .