عدم حفظ و ضبط قرآن ، كتاب خدا و سنت رسولش را مورد طعن قرار مىدهند . ما همه جهانيان را دربارهء انگيزههايى كه در ميان اصحاب براى نقل كتاب و سنت و به ويژه نقل متواتر قرآن وجود داشت به بحث و مناظره فرا مىخوانيم .
اولئك آبائى فجئنى بمثلهم * إذا جمعتنا يا جرير المجامع « 1 »
خداوند رحمت و رضوان خويش را برايشان افزون گرداند و باران جود و احسان خويش را برايشان بباراند . آمين .
2 . جبهه دوم علل احتياط و حزمانديشى صحابه نسبت به كتاب و سنت
اكنون پس از اتمام بررسى عوامل حفظ كتاب و سنت توسط صحابه ، علل و عواملى را كه موجب احتياط و حزمانديشى ايشان در اين دو زمينه بود برمىشماريم . كسى كه در تاريخ زندگى صحابه مطالعه كند از ميزان احتياط آنان نسبت به قرآن و سنت بيش از ميزان اهتمام ايشان در حفظ آن دو شگفتزده مىشود . حزم و احتياط فضيلتى است كه به خصلت امانتدارى كامل و پختگى عقل بازمىگردد . اين فضيلت هشيارى در كار را صحابه به كمال دارا بودند . آنان در هر امرى كه مستقيم يا غير مستقيم به كتاب و سنت مربوط مىشد ، تاملى بسيار ، پروايى باريكبينانه ، احتياطى كمنظير و تحقيقى عميق به كار مىبستند . اين حزم دقيق و همهجانبه انگيزهها و يا علل و عوامل مختلفى داشت . در اين مقام همچون بحث گذشته شايسته است علل و انگيزههاى مذكور را به عنوان سلاحى علمى كه در دفاع از كتاب و سنت و نيز صحابه به خاطر اداى وظيفهشان نسبت به اين دو مرجع قدسى به كار مىآيد ، بر خواننده محترم عرضه بداريم .
عامل اول : خداوند متعال در كتاب استوار خود به هشيارى و تأمل و دورى جستن از سادهانديشى و تعجيل در پذيرش گفتهها امر كرده است چنين نهيى به طريق اولى در مورد قرآن كريم و حديث نبوى صادق است . خداوند مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ »
« 2 » .
هامش
( 1 ) . اينان پدران منند . پس ، اى جرير مانند اينان بياور / اگر مىتوانى هنگامى كه در اجتماعى جمع آمديم .
( 2 ) . « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، اگر دروغگويى برون شده از فرمان خداى به شما خبرى آورد ، نيك بررسى كنيد تا مبادا نادانسته به مردم آسيب برسانيد و آنگاه بر آنچه كرديد پشيمان شويد . » ( حجرات : 6 )