مالك از يحيى بن سعيد روايت مىكند كه :
رسول خدا به جهاد تشويق مىكرد و از بهشت مىگفت ، و مردى از انصار مشغول خوردن خرما بود كه ناگاه گفت : اگر تا خوردن اين خرما درنگ كنم نشان آن است كه بر دنيا حريصم . پس ، خرمايى را كه در دست داشت افكند و شمشير بركشيد و جنگيد تا كشته شد . « 1 »
عامل دوازدهم : هدايت يافتن صحابه به وسيلهء كتاب خدا و سنت پيامبر . آنان هر آنچه را در كتاب و سنت حلال مىيافتند حلال مىشمردند و آنچه را حرام مىديدند تحريم مىكردند . از نصايح و تعاليمى كه در كتاب و سنت آمده پيروى مىكردند . ظاهر و باطن خود را به تربيت و آداب اسلام ملتزم ساخته بودند ؛ قانونشان قرآن بود و پيشوايشان رسول خدا ( ص ) ترديدى نيست كه علم توام با عمل تأثيرى عميق در نفس بر جاى مىگذارد و در صحيفهء فكر و انديشه نقشى ماندگار ترسيم مىكند . همچنانكه در علوم تربيتى و روانشناسى ثابت شده است ، عمل و تجسم عينى آگاهىها آنها را در ذهن استوار مىكند و مثالها و نمونهها پايههاى معرفت را محكم مىسازد . همچنين ثابت شده است كه هيچ شيوهاى رساتر از عمل و هيچ مثال و نمونهاى براى علم شبيهتر از عمل بدان نيست خصوصا معارف دينى كه با عمل خالص و زلال مىشوند و با تبعيت فزونى مىيابند . هم چنانكه خداوند مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً . .
. » « 2 » در بعضى از تفاسير معناى آيه چنين آمده است كه نور و هدايتى براى شما قرار مىدهيم كه به وسيله آن حق را از باطل و راه رشد را از گمراهى بازشناسيد . و اين بدان سبب است كه مجاهده و تزكيه نفس به شهود مىانجامد ؛ و با توجه به طهارت قلب و پاك ساختن دل چشمههاى حكمت را در قلب بنده جارى مىسازد . غزالى مىگويد :
كتاب و آموزش ( در جارى شدن حكمت در قلب ) وافى نيست . بلكه حكمت نامحدود از راه مجاهده و مراقبت اعمال ظاهر و باطن و خلوت ساختن با خداوند عز و جل و حضور قلب و پاكيزگى انديشه و بريدن از غير او گشوده
هامش
( 1 ) . الموطأ ، مالك بن انس ، كتاب الجهاد باب الترغيب فى الجهاد ، 543 ؛ صحيح البخارى ، كتاب المغازى ، باب غزوة احد ؛ صحيح مسلم كتاب الإمارة ، باب ثبوت الجنة للشهيد . ج 143 .
( 2 ) . « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، اگر از خدا پروا داشته باشيد براى شما سايهء تمييز ( ميان حق و باطل ) قرار مىدهد . . . » ( انفال : 29 )