پيامبر ( ص ) به عنوان وسيلهاى براى تبيين آموزشهاى خود براى مخاطبان خود از تمثيلهاى زيبا بهره مىگرفت . تمثيلهايى كه معانى را چون عروس زيبا روى شب زفاف و يا خورشيد درخشندهاى كه ابرى مانع پرتوافكنى آن نيست براى مخاطبان آشكار مىساخت . به عنوان نمونه در تمثيل زيبايى كه آن حضرت در ضرورت امر به معروف و نهى از منكر و خطرهاى ترك آن به كار برده است بنگريم كه چه خوش در ذهن مىنشيند . بخارى از لقمان بن بشير « 1 » روايت مىكند كه پيامبر ( ص ) فرمود : « مثل القائم فى حدود اللّه و الواقع فيها كمثل قوم استهموا فى سفينه ، فصار بعضهم أعلاها و بعضهم أسفلها ، و كان الذى فى أسفلها اذا استقوا من الماء مرّوا على من فوقهم فقالوا : لو أنا خرقنا فى نصيبنا خرقا و لم نؤذن من فوقنا فإن تركوهم و ما ارادوا هلكوا جميعا . و إن أخذوا على أيديهم نجوا و نجوا جميعا . » « 2 »
از ديگر تدابيرى كه پيامبر ( ص ) براى تبيين آموزشهاى خود به كار مىبرد سؤالهايى بود كه در برابر اصحاب مىنهاد و توجه آنان را بدان جلب مىكرد و آنان را به انديشه وامىداشت تا آنجا كه با جانى تشنه و قلبى آرزومند هدايتهاى او را پذيرا مىشدند و تعاليمش عميقا بر قلب و جانشان مىنشست و چون پيوند روح با بدن ، بدان پيوند مىيافت . تنها به عنوان يك نمونه نظر خوانندگان را به روايت ابو هريره جلب مىكنيم كه مىگويد رسول خدا فرمود : « أ تدرون من المفلس ؟ قالوا : المفلس فينا من لا درهم له و لا دينار و لا متاع . فقال : إن المفلس من أمتى من يأتى يوم القيامة بصلاة و صيام و زكات و يأتى و قد شتم هذا و قذف هذا و أكل مال هذا و سفك دم هذا . فيعطى هذا من حسناته و هذا من حسناته . فإن فنيت حسناته قبل أن يقضى ما عليه . أخذ من خطايا هم فطرحت
هامش
( 1 ) . لقمان بن بشير بن ثعلبة خزرجى انصارى ، ابو عبد اللّه ( 2 - 65 ه . ق ) صحابى . خطيب ، شاعر ( الأعلام زركلى ، 8 : 36 )
( 2 ) . مثال كسانى كه حدود الهى را بپانمىدارند و آنان كه در انجام آن كوتاهى مىكنند مثال گروهى است كه در كشتيى شراكت دارند . بعضى در ابتدا و برخى در انتهاى كشتى قرار مىگيرند . آنان كه در انتهاى كشتى هستند نزد جمع ديگرى مىروند و مىگويند ، اگر ما بخشى از كشتى را كه سهم ماست سوراخ كنيم به حق شما تجاوز نكردهايم حال اگر اين جمع آنان را رها كرده و از چنين اقدامى بازندارند ، همگى با هم هلاك خواهند شد و اگر مانع عمل آنان شوند ، علاوه بر خود همگان را از مرگ مىرهانند . ( صحيح البخارى كتاب الشركة ، باب 6 )