تبيين و اسرار آن را آشكار مىكند . خداوند سبحان در اين باره مىفرمايد :
« . . . وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ »
« 1 » به همين دليل است كه يحيى بن كثير گفته است : « سنت بر كتاب داورى مىكند ، نه كتاب بر سنت . » « 2 » سيوطى مقصود وى را از اين سخن چنين تشريح مىكند :
حاصل آنكه معناى نياز قرآن به سنت اين است كه سنت تبيينكنندهء قرآن و شرحدهنده جملات آن است ، زيرا گنجهايى در قرآن نهفته است كه به دليل كوتاه گفتارى قرآن براى كشف آنها به چيزى نياز است كه زواياى پنهان آن را شناخته آشكار سازد . و آن همان حقايقى است كه بر پيامبر ( ص ) نازل شده است . معناى اين كه سنت بر قرآن داورى مىكند و قرآن نه مبين سنت است و نه حاكم بر آن همين است ، زيرا سنت فى نفسه آشكار است . و اگر در اعجاز و ايجاز به حد قرآن نمىرسد بدان دليل است كه سنت شرح قرآن است و شأن هر شرحى آن است كه واضحتر و آشكارتر و مبسوطتر از مشروح باشد .
و ترديدى نيست كه صحابه آگاهترين مردمان به مقام و منزلت كتاب و سنت بودند .
بنابراين جاى تعجب نيست اگر در فراگيرى و حفظ و عمل به آنها مشتاقتر از ديگران بوده باشند .
عامل هشتم : ارتباط بخش زيادى از كلام خداوند و رسولش با حوادث و وقايع و پرسشها خود موجب آن مىشد كه احكام و فرمودهها و پاسخهاى خدا و رسول در قبال آنها مورد توجه افراد و تنبه اذهان قرار گيرد و انظار را به سوى خود جلب كند ، و بدين وسيله وحى الهى و سخنان پيامبر ( ص ) به مرور ايام در قلب و خاطر افراد به نحو شايستهاى نقش بندد . با گشتوگذارى كوتاه در بوستان قرآن كريم ، همراهى و هماهنگى قرآن را با حوادث و رويدادها به روشنى مىيابيم . قرآن گاه به سؤالهاى افراد پاسخ مىدهد ؛ نظير اين آيه :
« وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا »
. « 3 » گاه مشكلى را كه پديد آمده است فيصله مىدهد و فتنهاى را كه برپاشده پايان مىبخشد ؛
هامش
( 1 ) . « و اين ذكر را به تو فروفرستاديم تا براى مردم آنچه را بسوى آنان فروفرستاده شده است روشن بيان كنى تا شايد بينديشند . » ( نحل : 44 )
( 2 ) . الجامع لأحكام القرآن ، قرطبى ، ج 1 ، باب تبيين الكتاب بالسنة ، 39 .
( 3 ) . « و تو را از روح پرسند بگو : روح از فرمان پروردگار من است . و شما را از دانش جز اندكى ندادهاند . » ( اسراء : 85 )