شد و زانويش زخم برداشت ، در ميان جنگجويان مسلمانان پراكندند كه رسول خدا ( ص ) كشته شده است در اين هنگام بود كه بعضى از مسلمانان گفتند پيكى نزد عبد اللّه بن ابى « 1 » بفرستيم تا او از ابو سفيان براى ما امان بگيرد . بعضى ديگر نيز زانوى غم در بغل گرفته گوشهاى نشستند . و گروهى از منافقان گفتند حال كه محمد كشته شده است به دين گذشته خود بازگرديد . انس بن نضر « 2 » عموى انس بن مالك برخاسته گفت : اگر محمد ( ص ) كشته شده است خداى او كه زنده است . بعد از او زندگى را براى چه مىخواهيد ؟
برخيزيد و در راهى كه او جنگيد مبارزه كنيد و در راهى كه او مرد بميريد . سپس افزود :
خداوندا ، من از آنچه اينان ( مسلمانان ) بر زبان راندند از تو پوزش مىطلبم ، و از گفتهء آنان ( منافقان ) برائت مىجويم . سپس شمشير كشيد و جنگيد تا كشته شد . « 3 » روايت كردهاند اولين كسى كه در آن گيرودار پيامبر ( ص ) را شناخت كعب بن مالك « 4 » بود . از وى نقل شده است كه گفت : چشمان او را كه از زير كلاه خود مىدرخشيد شناختم و با صداى بلند فرياد زدم : اى مسلمانان ، بشارت باد بر شما اين رسول خدا ( ص ) است . در پى آن سى تن از صحابه به سوى پيامبر ( ص ) شتافتند و به دفاع از او پرداختند . پس از آن پيامبر ( ص ) اصحاب خود را براى فرارشان سرزنش كرد ، گفتند : اى رسول خدا ( ص ) ، ما و پدران و فرزندانمان فداى تو باد ، خبر رسيد كشته شدهاى ، قلبهايمان را ترس فرا گرفت و گريختيم . پس اين آيه نازل شد :
« وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً . .
. » . « 5 »
ظاهرا طعنكنندگانى كه اين آيه را كلام ابو بكر مىدانند ، و به اين ترتيب مدعى راه
هامش
( 1 ) . عبد اللّه بن ابى بن مالك حارث ابن عبيد خزرجى ، ابو الحباب معروف به ابن سلول ( . . . - 9 ه . ق ) رهبر منافقان مدينه ( الأعلام زركلى ، 4 : 65 )
( 2 ) . در المنثور ، جلال الدين سيوطى ، ج 2 : 80 ؛ تفسير طبرى ، ج 4 ، 73 .
( 3 ) . انس بن مالك بن النصر بن ضمضم بن زيد ، ابو حمزة ( . . . - 93 ه . ق ) صحابى و خادم رسول خدا .
( تهذيب التهذيب ، عسقلانى ، 1 : 376 )
( 4 ) . كعب بن مالك بن عمرو بن القين الأنصاري سلمى ( . . . - 50 ه . ق ) صحابى ، شاعر از هواداران عثمان ( الأعلام زركلى ، 5 : 228 )
( 5 ) . « و محمد نيست مگر پيامبر و فرستادهاى كه پيش از او پيامبران و فرستادگان گذشتند . پس اگر او بميرد يا كشته شود ، آيا شما بر پاشنههاى خويش برخواهيد گشت ؟ و هر كه بر دو پاشنهء خويش برگردد ، خدا را هيچ زيان و گزندى نرساند . . . » ( آل عمران : 144 )