مىكند كه پيامبر معوذتين را به ما آموخت . سپس صحابى به او گفت : به هنگام نماز اين دو سوره را بخوان . « 1 »
2 . بر فرض اينكه خبر منسوب به ابن مسعود را صحيح بدانيم ، احتمال دارد كه انكار وى مربوط به زمانى است كه هنوز از قرآنى بودن فاتحه و معوذتين اطلاع نداشته است و زمانى كه حقيقت امر بر وى آشكار گرديد ، نظر صحيح را پذيرفت و به اين ترتيب تواتر محقق و بر قرآنى بودن سور مذكور اجماع حاصل شد و ابن مسعود در رديف پيشگامان معتقدشدگان به قرآنى بودن آنها قرار گرفت . بعضى ديگر گفتهاند : احتمال دارد ابن مسعود معوذتين را از پيامبر ( ص ) نشنيده و نزد وى تواتر آن به اثبات نرسيده لذا در پذيرش آن توقف كرده بوده است . و اين اعتقاد او موجب سرزنش او نمىشود ، زيرا بر كسى چون ابن مسعود واجب بود تا جانب حزم و احتياط پيش گيرد و در صدد بحث و بررسى و كشف نظر صحيح برآيد .
شايد اين پاسخ قانعكنندهتر از پاسخهاى ديگر باشد . زيرا از يكسو قرائت عاصم از ابن مسعود كه جزو قرائتهاى صحيح است و نيز به طريق صحيح از ابن مسعود نقل شده است مشتمل بر معوذتين و فاتحه مىباشد ؛ و از ديگر سو ، خبر به قرآن نگرفتن ابن مسعود معوذتين را از طريقى نقل شده كه ابن حجر آن را صحيح دانسته است . « 2 » بنابراين ، براى جمع اين دو روايت صحيح بايد عدم پذيرش معوذتين از سوى ابن مسعود را مربوط به مرحلهء قبل از تغيير عقيدهء او دانست .
علاوه بر معوذتين ، نقل شده است كه ابن مسعود قرآنى بودن فاتحه را نيز انكار مىكرده است . اما بطلان اين روايت نسبت به روايت قبل آشكارتر و انحراف آن از موازين روشنتر است . زيرا سورهء فاتحه اساس قرآن است . اين سوره كه سبع مثانى نام دارد همواره در كليهء نمازهاى روزانه بر زبان مسلمانان جارى است . دور از شأن و مقام ابن مسعود است كه از قرآنى بودن آن مطلع نباشد . چه برسد كه آن را انكار كند . نهايت مطلبى كه از ابن مسعود در اين باره نقل شده آن است كه وى سورهء فاتحه را در قرآن خود
هامش
زركلى ، 7 : 250 ) .
( 1 ) . مسند الإمام احمد حنبل ، ج 5 : 75
( 2 ) . فتح البارى ، ابن حجر عسقلانى ، ج 8 : 604