قرآن نمىدانست . همچنين سخنان ابو بكر و عمر نيز به عنوان وحى در قرآن راه يافت .
پاسخ : اولا روايت صحيحى از ابن مسعود مبنى بر اينكه معوذتين جزو قرآن نيست نقل نشده است . اين مسئله در بسيارى از كتابهاى تفسير و علوم قرآن مورد بررسى قرار گرفته و بدان پاسخ داده شده است . خلاصهء نظر مدعيان اين است كه مسلمانان به اجماع تواتر قرآن را واجب مىدانند و انكار قرآنى بودن فاتحه و معوذتين از سوى ابن مسعود اثبات تواتر را دربارهء سور مذكور با مشكل مواجه مىسازد . بلكه روايت شده است كه وى معوذتين را از مصحف خود پاك كرد ، زيرا به اعتقاد او اين دو جزو قرآن نبوده است .
عالمان و مفسران به اين ادعا چنين پاسخ دادهاند :
1 . آنچه از ابن مسعود در اين مورد نقل شده است خبرى صحيح نيست . نووى در شرح المهذّب مىگويد :
مسلمانان به اجماع معوذتين و فاتحه را جزو قرآن مىدانند و هركس اين را انكار كند كافر است و آنچه از ابن مسعود در اين باره نقل شده است صحيح نيست « 1 » .
ابن حزم نيز در كتاب القدح المحلّى مىگويد : « اين حديث جزو احاديث موضوع و دروغى است كه به ابن مسعود نسبت داده شده است . » « 2 » بلكه از ابن مسعود قرائت عاصم « 3 » كه مشتمل بر معوذتين و فاتحه نيز هست به طريق صحيح روايت شده است .
مسلم در صحيح خود از عقبة بن عامر « 4 » نقل مىكند كه پيامبر ( ص ) سور مذكور را در نماز قرائت مىكرد . « 5 » ابن حبان نيز از طريق ديگرى از عقبة بن عامر خبر مذكور را با اين عبارت اضافى نقل مىكند كه « اگر قرائت اين سوره ( معوذتين ) در نماز برايت ممكن بود ، بخوان . » « 6 » احمد به سند صحيح از طريق ابو العلاء بن شخّير « 7 » از يكى از صحابه نقل
هامش
( 1 ) . المجموع شرح المهذّب ، ابو ذكريا محيى الدين شرف النووى ، جزء 3 : 396 .
( 2 ) . المحلى بالآثار ، ابن حزم ، جزء 1 . كتاب التوحيد ، مسئلهء 21
( 3 ) . - ص 522
( 4 ) . عقبة بن عامر بن عيسى بن مالك جهنى ( . . . - 58 ه . ق ) صحابى - ( الأعلام زركلى ، 4 : 240 )
( 5 ) . حديثى به اين مضمون در صحيح مسلم يافت نشد . اما مسلم به نقل از عقبة بن عامر حديثى از پيامبر در فضيلت معوذتين به عنوان دو سوره قرآن روايت كرده است ( صحيح مسلم ، كتاب صلاة المسافرين و قصرها ، باب فضل القراءة المعوذتين ) .
( 6 ) . الإحسان فى تقريب صحيح ابن حبان ، امير علاء الدين بن بلبان الفارسى ، ج 5 : 15 ، موسسة الرسالة .
( 7 ) . مطرّف بن عبد اللّه بن شخير حرشى عامرى ، ابو عبد اللّه ( . . . - 87 ه . ق ) از بزرگان تابعى ( الأعلام