2 . هر سورهاى كه در آن سجده باشد .
3 . هر سورهاى كه با حروف مقطعه آغاز شده باشد ، به استثناى سورههاى بقره و آل عمران ، كه در مدنى بودن آنها اجماع است ، و سورهء رعد كه مورد اختلاف است .
4 . هر سورهاى كه در آن از قصص انبيا و امتهاى گذشته ذكرى به ميان آمده است ، به استثناى سورهء بقره .
5 . هر سورهاى كه در آن ذكرى از داستان آدم و ابليس به ميان آمده است ، به استثناى سورهء بقره .
6 . هر سورهاى كه در آن لفظ يا أيها الناس باشد و يا أيها الذين آمنوا نباشد . قبلا در رد ضابطه اخير با ذكر آيهاى از سورهء حج سخن گفتيم .
7 . همهء سورههاى مفصل « 1 » . طبرانى روايتى از ابن مسعود نقل مىكند كه گفت :
سورههاى مفصل در مكه نازل شدهاند . و ما مدتى به قرائت آن مشغول بوديم در حالى كه سورهاى نازل نمىشد .
اما بر اين نظر اشكال گرفتهاند كه بعضى از سورههاى مفصل بعد از هجرت نازل شده و بر مدنى بودند آنها اتفاق نظر وجود دارد ، مانند سورهء نصر كه از جملهء آخرين وحىهاى نازله است ؛ بلكه همان گونه كه در مبحث اولين و آخرين آيات نازلشده گفتيم ، برخى آن را آخرين وحى نازلشده مىدانند . بنابراين ، مناسبتر آن است كه كلام ابن مسعود را حمل بر اكثريت و اغلبيت كرده بگوييم اكثر سور مفصل چنيناند نه همهء آنها .
ضوابط سور مدنى
1 . هر سورهاى كه در آن سخن از حدود و فرايض باشد .
2 . هر سورهاى كه در آن اجازه جهاد و بيان احكام جهاد باشد .
هامش
( 1 ) . مفصّل نام آخرين سورههاى قرآن با ترتيب موجود است و بنا بر نظر صحيحتر از سوره حجرات آغاز و تا پايان قرآن ادامه مىيابد . برخى علت اين نامگذارى را كثرت فاصله ميان آيات در اين سورهها مىدانند و برخى ديگر علت را كوتاهى آنها ذكر كردهاند . همچنين گفته شده است كه علت اين نامگذارى كم بودن آيات منسوخ در آنهاست و احكام مذكور در آنها احكام نهايى و فصل است كه نه نسخ شدهاند و نه نقض .