در مبحث قبل سير تدريجى تحريم شراب را به عنوان شاهد مثال ذكر كرديم ، لذا نيازى به تكرار يا شرح بيشتر در اين زمينه نيست .
فايدهء دوم : رفع ابهام و فهم روشنتر از آيه . آگاهى از سبب نزول در فهم روشنتر آيه تأثير بسزايى دارد . واحدى در اين باره مىگويد : « درك معنا و تفسير آيه بدون آگاهى از ماجراى نزول آن ممكن نيست . » « 1 »
همچنين ابن تيميه « 2 » معتقد است : « شناخت اسباب نزول به فهم آيه مدد مىرساند ، زيرا علم به مسبب مولود علم به سبب است . » « 3 » مثالهاى زير به درك روشنتر اين فايده كمك مىكند .
خداوند در سوره بقره مىفرمايد :
« وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ . »
« 4 » ظاهرا اين آيه دلالت بر آن دارد كه انسان به هر سو بخواهد مىتواند نماز بگذارد و لازم نيست كه در سفر و حضر به هنگام نماز رو به سوى بيت الحرام داشته باشد . اما هنگامى كه دانسته شود آيه مذكور فقط درباره نماز مستحبى در سفر و يا درباره كسى است كه نماز مىخواند سپس متوجه مىشود كه در تشخيص قبله خطا كرده است ، روشن مىشود كه ظاهر آيه مراد نيست ، بلكه مقصود صرفا آسانگيرى در نماز مستحبى براى مسافر و يا اغماض از اشتباهى است كه فردى در تشخيص جهت قبله مرتكب شده است . از زبان عمر نقل شده كه گفت : « اين آيه درباره نماز مسافر بر پشت مركب است كه در جهت حركت مركب مىتواند نماز بگذارد . » و نيز گفته شده است كه گروهى به هنگام شب جهت قبله را گم كردند و هريك به سويى نماز گذاردند . چون صبح شد ، متوجه شدند در تشخيص قبله خطا كردهاند و عذر ايشان
هامش
( 1 ) . اسباب النزول ، واحدى : 7 ، دار ابن كثير ( نقل به مضمون ) .
( 2 ) . احمد بن عبد الحليم بن عبد السلام بن ابو القاسم ، شيخ الاسلام ، تقى الدين ، ابن تيميه ( 661 - 728 ه . ق ) از وى آثار بسيارى بر جاى مانده است . از جمله آنهاست : رسائل شيخ الاسلام تقى الدين ابن تيميه ، مجموعه فتاوى ابن تيميه ، تفسير الكبير ( الأعلام زركلى ، 1 : 144 )
( 3 ) . التفسير الكبير ، تقى الدين ابن تيميه ، ج 2 : 203 ، دار الكتب العلميه بيروت ، لبنان ، همچنين - مقدمة فى اصول التفسير ، ابن تيميه ، تحقيق دكتر عدنان زرزور .
( 4 ) . « خاور و باختر خداى راست ، پس به هر سو كه روى آريد همانجا روى خداست ( زيرا خدا در همه جا هست ) كه خدا گشايش بخش و داناست . » ( بقره : 115 )