اسباب النزول در اين باره تأليف كرده است .
ما در اين مبحث ، اسباب نزول را از جنبههاى مختلف و در 11 عنوان به ترتيب زير مورد بررسى قرار مىدهيم :
1 . معناى اسباب نزول 2 . فوايد شناخت اسباب نزول 3 . راه شناخت اسباب نزول 4 .
تعابير مختلف از اسباب نزول 5 . حكم تعدد اسباب نزول دربارهء آيه واحد 6 . تعدد آيات به سبب واحد 7 . رابطه عام و خاص ميان لفظ شارع و سبب آن 8 . لفظ عام و سبب خاص ، و بررسى آراء مخالف در اين موضوع 9 . دلايل عالمان در اين موضوع 10 .
شبهات مخالفان و پاسخ آن 11 . آنچه در حكم سبب خاص و لفظ عام است .
1 . معناى سبب نزول
سبب نزول عبارت است از امرى كه آيه يا آياتى براى توضيح يا بيان حكم آن در زمان وقوع آن امر نازل شدهاند . به عبارت ديگر ، سبب نزول حادثهاى است كه در زمان پيامبر ( ص ) به وقوع پيوسته يا سؤالى است كه از آن حضرت شده و به دنبال آن خداوند دربارهء آن حادثه و يا در پاسخ به آن سؤال آيه يا آياتى نازل فرموده است ، خواه آن حادثه آتش خصومتى باشد كه شعلهور شده است ؛ مانند اختلافى كه بر اساس فتنهگرىهاى يهود ميان دو گروه از قبايل اوس و خزرج به وجود آمد و كار به آماده باش جنگى رسيد و آيات حكمتآموز الهى نازل گرديد ، كه با آيه
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا فَرِيقاً مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ يَرُدُّوكُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ كافِرِينَ »
« 1 » آغاز مىشود و از جمله هشداردهندهترين آياتى است كه تشتت و تفرقه را نهى مىكند و مسلمانان را به مبحث و وحدت و همدلى مىخواند « 2 » ؛ و خواه خطاى فاحشى باشد كه صورت پذيرفته است ؛ مانند آن مستى كه امام جماعت شد و بعد از حمد ، در تلاوت سوريه كافرين آيه
هامش
عالم ، محدث . وى آثار بسيارى تأليف كرده است . از جمله آنهاست : الإحكام لبيان ما فى القرآن من الأحكام ، تقريب التهذيب در رجال ، فتح البارى فى شرح صحيح البخارى ، بلوغ المرام من أدلة الأحكام در علم حديث ، الإصابة فى تمييز الصحابة ( الأعلام زركلى ، 1 : 178 )
( 1 ) . « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، اگر گروهى از كسانى را كه كتاب داده شدهاند فرمان بريد ، شما را پس از ايمانتان به كافرى برند » . ( آل عمران : 100 )
( 2 ) . براى اطلاع بيشتر - اسباب النزول ، واحدى : 98 ، دار ابن كثير ، دمشق ، بيروت .