مجاهدهء نفس آن است كه به عقل مستقيم با نفس و خواهشهاى او كه مخالف شرع باشد معارضه نمايد ، و به استعانت الهى و تذكّر آيات و احاديث و مواعظ او را منقاد حق گرداند ، و تابع شرع سازد ، مانند اسب چموشى كه آن را به تدبير و تعليم رهوار نمايند ، و تحمّل بارهاى گران بر آن آسان شود .
چنانچه به سند معتبر از حضرت امام موسى كاظم عليه السّلام منقول است كه : حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله لشكرى به جهاد فرستادند ، چون برگشتند فرمودند : مرحبا به جماعتى كه جهاد كوچك را به جا آوردند ، و جهاد بزرگتر بر ايشان باقى مانده است ، پرسيدند : جهاد بزرگتر كدام است ؟ فرمود : جهاد با نفس ، پس فرمود : بهترين جهاد جهاد با نفسى است كه در ميان دو پهلوى آدمى است « 1 » .
و از حضرت صادق عليه السّلام منقول است : فرمود حذر نمائيد از هواها و خواهشهاى نفس خود ، چنانچه حذر مىكنيد از دشمنان خود ، و هيچچيز دشمنتر نيست از براى مردان از متابعت هواهاى خودشان و درو كردههاى زبانشان « 2 » .
و از حضرت امام محمّد باقر عليه السّلام منقول است كه حضرت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : حقتعالى مىفرمايد : به عزّت و جلال و بزرگوارى و نور و علوّ شأن و رفعت مكان خود قسم مىخورم ، هيچ بندهاى اختيار نمىكند خواهش نفس خود را بر فرمودهء من ، مگر آنكه امور او را متفرّق مىسازم ، و دنيا را بر او مشتبه مىكنم ، و دل او را به دنيا مشغول مىنمايم ، و نمىرسانم به او مگر آنچه براى او مقدّر كردهام از دنيا ، و به عزّت و جلال و بزرگوارى خود قسم هيچ بندهاى اختيار نمىكند فرمودهء مرا بر خواهش خود ، مگر آنكه ملائكه را به حفظ او موكّل مىگردانم ، و آسمانها و
هامش
( 1 ) بحار الانوار 70 / 65 ح 7 .
( 2 ) بحار الانوار 70 / 82 ح 17 .