همچنين حكيم على الاطلاق ، و طبيب نفوس و ارواح و عقول خلايق ، هر عملى را در تكميل عقول و نفوس و تقويت ايمان و يقين تأثيرى داده ، و از براى هريك مرتبهاى از فضل بيان فرموده ، كه هيچيك از ديگرى مغنى نيستند ، و هريك را تأثيرى خاص هست كه از ديگرى متصوّر نيست ، پس كسى گمان نكند چون نماز بهترين اعمال است ، پس كار ديگر نبايد كرد ، از بابت اين است كه كسى گويد :
چون گوشت تقويتش بيشتر است ، پس آب نبايد خورد ، بلكه هريك مدخليّتى در كمال ايمان هست كه ديگرى را نيست ، و همه در كارند ، امّا نماز فايدهاش زياده از ساير اعمال است ، و بيشتر موجب قرب است ، و معراج مؤمن است .
و آن حديث مشهور كه بهترين اعمال آن است كه دشوارتر باشد ، ممكن است مراد اين باشد كه در هر نوعى از عمل دشوارترين بهتر است ، مثلا نمازى كه در فعل آن مشقّت بيشتر است بهتر باشد از نمازى كه آسانتر ميسّر شود ، و روزه در تابستان گرم چون دشوارتر است افضل باشد از روزهء زمستان كه آسانتر است ، نه از اعمال ديگر .
و به سند صحيح از معاوية بن وهب منقول است كه از حضرت صادق عليه السّلام سؤال كردم : كدام عمل است كه بيشتر باعث قرب بنده به خدا مىشود ؛ و نزد خدا محبوبتر است ؟ فرمود : عملى را بعد معرفت اصول دين بهتر از نماز نمىدانم ، نمىبينى كه بندهء صالح عيسى بن مريم گفت : خدا مرا وصيّت كرده است به نماز و زكات مادام كه زنده باشم « 1 » .
و در حديث ديگر فرمود : محبوبترين عملها نزد حقتعالى نماز است ، و نماز آخر وصيّتهاى پيغمبران است ، پس چه بسيار نيكوست كه كسى غسل كند يا وضو
هامش
( 1 ) فروع كافى 3 / 264 ح 1 .