جميع اعضاء و جوارحش سرايت مىكند ، و هرچند آن صفت در نفس كاملتر مىشود اثرش در بدن بيشتر ظاهر مىشود ، چنانچه روح ظاهرى و روح بدنى هرچند مادّهاش در قلب صنوبرى بيشتر به هم مىرسد ، قوّت آن در اعضاء و جوارح بيشتر ظاهر مىشود ، مانند سرچشمهاى كه نهرها از آن جدا شود ، هرچند آب در سرچشمه بيشتر به هم مىرسد نهرها معمورتر مىباشد ، چندين نهر از دل صنوبرى مىآيد به جميع بدن ، و چندين نهر از دل روحانى مىرسد كه از آن نهرها حياتهاى معنوى از ايمان و يقين و معارف بر اعضا به يك نسبت قسمت مىشود ، و اين هر دو سرچشمه از درياهاى فيض نامتناهى حقتعالى جارى مىگردد ، امّا توفيق الهى بنده را در كار است كه حفر اين نهرها بكند و رفع خسّ و خاشاك و شبههها و گناهان و مواد فاسدهء بدنى بكند ، تا پاك و صاف و بىكدورت جارى گردد .
چنانچه از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله منقول است كه : در آدمى پارهء گوشتى هست كه هرگاه آن سالم و صحيح باشد ، ساير بدن صحيح است ، و هرگاه آن بيمار و فاسد باشد ساير بدن بيمار و فاسد است ، و آن دل آدمى است « 1 » .
و به سند معتبر منقول است كه فرمود : هرگاه دل پاكيزه است تمام بدن پاكيزه است ، و هرگاه دل خبيث است تمام بدن خبيث است « 2 » .
و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام به حضرت امام حسن عليه السّلام وصيت فرمود كه : از جملهء بلاها فاقه و فقر است ، و از آن بدتر بيمارى بدن است ، و از آن بدتر بيمارى دل است ، و از جملهء نعمتها وسعت در مال است ، و از آن بهتر صحّت بدن است ، و از آن بهتر پرهيزكارى دل است « 3 » .
هامش
( 1 ) بحار الانوار 70 / 50 ح 4 .
( 2 ) بحار الانوار 70 / 50 - 51 ح 6 .
( 3 ) بحار الانوار 70 / 51 ح 8 .