قاعدهء سوّم در شرايط و آداب علم و عمل نمودن به آن و بيان اصناف علما
بدان كه چون علم اشرف عبادات است ، بايد كه شرايط عبادت را در آن بر وجه اكمل رعايت نمايند تا مثمر سعادات و كمالات گردد ، و سابقا مذكور شد كه عمدهء شرايط قبول عمل اخلاص نيّت است ، پس بايد سعى كند كه غرض او از تحصيل علم تحصيل رضاى حقتعالى باشد ، و نفس را از اغراض فاسده و نيّات دنيّه خالى گرداند ، و پيوسته به جناب اقدس الهى متوسّل باشد ، و از او طلب توفيق نمايد ، تا علوم حقّه از جانب فيّاض مطلق بر او فائض گردد ، و خيالات شيطانى با آن ممزوج نباشد .
و چون هرچند عمل نفيستر است شيطان را در تضييع آن سعى بيشتر است ، لهذا اخلاص در طلب علم دشوارتر است از اخلاص در ساير اعمال ، و در اكثر اوقات مشوب به اغراض باطله مىشود ؛ زيرا كه در ساير عبادات چندان اثرى در اين كس نمىماند كه بهحسب دنيا موجب فخر باشد ، و علم به حسب دنيا نيز كمالى است ، و در بعضى امور موجب ترجيح مىگردد ، و ثمرهء آن ظاهر مىباشد ، و از اين جهت شيطان را وساوس بسيار در اين باب مىباشد .
چنانچه به اسانيد معتبره از حضرت صادق عليه السّلام منقول است كه : هركه طلب حديث از براى منفعت دنيا بكند او را در آخرت بهرهاى و نصيبى نباشد ، و كسى كه غرضش خير آخرت باشد خدا او را خير دنيا و آخرت كرامت فرمايد « 1 » .
و از حضرت امام محمّد باقر عليه السّلام منقول است : هركه طلب علم كند براى اينكه با
هامش
( 1 ) اصول كافى 1 / 46 ح 2 .