و حضرت امام محمّد باقر عليه السّلام فرمود : چون اين آيه نازل شد كه
وَ جِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ
« 1 » از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله تفسير اين آيه را پرسيدند ، فرمود : جبرئيل مرا خبر داد كه چون خداوند عالميان خلق اوّلين و آخرين را در محشر جمع نمايد ، بفرمايد كه جهنّم را به محشر آورند ، و آن را به هزار مهار بكشند ، و هر مهارى را صد هزار ملك داشته باشد از ملائكهء غلاظ و شداد ، و جهنّم فرياد كند از خشم و بر گناهكاران حمله كند .
پس چون به آن صحرا درآيد ، زفيرى كند كه اگر خدا حفظ نكند همگى از شدّت آن صدا هلاك شوند ، پس گردنى بكشد كه جميع محشر را فراگيرد ، و در آن حال هيچ بندهاى از بندگان خدا نه ملك مقرّب و نه پيغمبر مرسل نباشد مگر اينكه فرياد برآورد نفسى نفسى ، يعنى خداوندا به فرياد من برس ، و جان مرا از عذاب آزاد كن ، و تو يا محمّد فرياد برآورى كه امّتى امّتى ، يعنى امّت مرا نجات ده ، امّت مرا از عذاب آزاد كن .
پس صراط را بر روى جهنّم گذارند ، از دم شمشير نازكتر و برندهتر ، و در آن سه قنطره باشد : يكى صلهء رحم و امانت ، و دوّم نماز ، و سوّم عدالت خدا در مظالم بندگان ، پس مردم را تكليف كنند كه از صراط بگذرند ، و پارهاى را رحم و امانت نگاه دارد ، و اگر قطع رحم كرده باشند ، يا امانتهاى الهى و پيمانهاى او را شكسته باشند ، در اينجا بمانند ، و آنچه از اينجا نجات يابند نماز ايشان را نگاه دارد ، و هر كه در نماز تقصير نكرده باشد از آنجا بگذرد ، و به مقام مظالم عباد بدارند ، چنانچه مىفرمايد
إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ
« 2 » پروردگار تو در كمينگاه صراط است ، و ايشان
هامش
( 1 ) سورهء فجر : 23 .
( 2 ) سورهء فجر : 14 .