قوله : وعلٍّ ونَهَلٍ
« عَلَّ » - به فتح عين سعفص وشدّ لام - وأغلب در آن عَلَل است به فتحتين وفك ادغام ، وآن در أصل خوردن دوم شتر است كه به چراگاه مىرود ؛ چنانچه نَهَل - به فتحتين - آب خوردن اوّل آن است كه بعد از آن به خوابگاه مىرود . واين دو كلمه در اين جا كناية است از شربهاى مكرَّر از شرابهاى بهشتِ عنبر سرشت كه يكى بعد از ديگرى واقع شود براي لذت بردن از آنها .
قوله : لاسَأَم منه ولا مَلَل
« سَأَم » - به سين وهمزه به فتحتين - مصدر باب علم است به معنى ملالت وكدورت خاطر . پس عطف مَلَل بفتحتين [ كه آن ] نيز مصدر باب علم است بر آن از قبيل عطف تفسير است وجملهء « لا سأم منه . . . الخ » نعت علّ ونهل است .
قوله : ورحمة اللَّه وبركاته وتحيّاته
رحمت الهى عبارت است از نعمت وثواب اخروى ، نه رقّت قلب ونرم شدن دل كه در عباد مىباشد ؛ به اعتبار اين كه ذات أقدس - تعالى شأنه - چون جسم وجسماني نيست ، يعنى ثاني از أو منتفى است . وفرق ميان رحمت رحمانيت خدا ورحمت رحيميت أو تعالى مذكور است در دليل الدعاة فقير . ودر مجمع البيان حديثي از حضرت پيغمبر صلى الله عليه وآله مروى است كه خلاصهء مضمونش اين است كه : اللَّه تعالى [ را ] يكصد قِسم رحمت است كه فرو فرستاده يكى از آنها را به زمين ، پس قسمت كرده آن را ميان خلق خود وبه آن بخشش مىكنند به يكديگر وترحّم مىكنند بر يكديگر وتأخير كرده ، نود ونه تاى آن را براي خود كه رحم كند به آنها بر بندگان در روز قيامت . « 1 » ودر بعض روايات چنين است كه : اين يك رحمتِ دنيا را نيز به آنها ضم خواهد نمود وبه مجموع صد رحمت بر بندگان خود در روز قيامت مرحمت خواهد فرمود . « 2 »
و « بَرَكات » - به فتحتين - جمع بركت است / 58 / به معنى خوبىها و . . .
و
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 54 .
( 2 ) . مصدر سابق .