جاى خلّص شيعيان است مثل أبو ذر ومقداد وسلمان . وكيفيت آن مكان لطيف ، بيان شده در سورهء تطفيف بقوله تعالى :
« إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِي نَعِيمٍ
عَلَى الْأَرائِكِ يَنْظُرُونَ
تَعْرِفُ فِي وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ
يُسْقَوْنَ مِنْ رَحِيقٍ مَخْتُومٍ
خِتامُهُ مِسْكٌ وَفِي ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ
وَمِزاجُهُ مِنْ تَسْنِيمٍ
عَيْناً يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ »
« 1 » ترجمه - واللَّه يعلم - : « به درستى كه نيكان ما ( نيكوكاران ) هر آيينه در بهشت پر نعمت خواهند بود بر حالي كه بر تختها نشسته نظر خواهند نمود بر نعمتهايى كه جناب الهى به ايشان كرامت فرمود وبه اين جهت مسرّت بر مسرّت خواهند افزود ، بشناسى تو در روىهاى اين ابرار طراوت تازگى نعمتهاى دار القرار را . آشاميده مىشوند يعنى بياشامند / 35 / از شراب خالص بي غش بهشت يا از جام آن شراب كه مُهر كرده شده است ظرفهاى آن شراب به مشك به سبب نفاست آنچه متعارف است كه چيزهاى نفيس را مُهر مىكنند .
بعضي گفتهاند كه ختام وخاتمه آخر خير است .
وفخر رازي وصاحب مجمع البيان تصريح كردهاند كه قرائت حضرت أمير المؤمنين عليه السلام « خاتمه مسك است » « 2 » ومراد اين است كه آخر كار شاربين است كه رايحهء مشك از آن به مشام ايشان مىرسد .
وفي تفسير عليّ بن إبراهيم :
« يُسْقَوْنَ مِنْ رَحِيقٍ مَخْتُومٍ
خِتامُهُ مِسْكٌ »
قال : ماء إذا شربه المؤمن وجد رائحة المِسك فيه . « 3 »
وبالجملة ترجمهء تتمّهء آيت اين است كه در اين نعيم يا در اين رحيق پس بايد رغبت كنندگان رغبت كنند وعملي به جاى آورند كه مستحق گردند براي آن ، وآنچه ممزوج ومختلط مىشود با رحيق آن چشمه تسنيم است .
در بعضي نسخ تفسير علي بن إبراهيم نوشته گشته كه : « تسنيم هو مصدر سنمه إذا رفعه ؛ لأنّه أرفع شراب أهل الجنّة ، أو لأنّه يأتيهم من فوق » . « 4 »
هامش
( 1 ) . سورهء مطفّفين ، آيات 22 - 28 .
( 2 ) . ر . ك : مجمع البحرين ، ج 6 ، ص 53 ( ختم ) .
( 3 ) . تفسير القمّي ، ج 2 ، ص 411 .
( 4 ) . همان .