شاهى كه بر تمام خلايق مقدّم است * بالاتفاق سيد اشراف عالم است
ختم رسل كه نزد رسل اجتباى أو * از كل ممكنات ز هر ره مسلم است
صلوات اللَّه وسلامه عليه وعليهم أجمعين .
تزيين أول : لفظ « علو » مقابل « دنو » لفظاً ومعنىً اسم مصدري است كه اضافه شده است به سوى فاعل خود به اضافهء لفظيه ومراد به آن علوّ معنوي است ؛ زيرا كه علوّ حسى از صفات جسم وجوهر ، ومتحيّز در مكان است ؛ خداوند عالم از اين صفتها برى است وعلو معنىً « 1 » عبارت است از احاطهء قهّاريت وشمول جباريت أو بر جميع افراد ممكنات را به نحوى كه تمام ، مقهور ومغلوب قوّت وقدرت ازليهء اويند واحدى از آنها را توانايى تمرّد وتخلف از امر وى نبوده ونيست .
وبه اين معنى راجع است آنچه بعضي در تفسير اسم « عالي » كه يكى از أسماء اللَّه است گفتهاند كه اسم عالي سه معنى دارد :
أول : صاحب سلطنت بر همهء اشيا .
دويم : منزه از صفات مخلوقين از تجسم وتجوهر وتحيّز در مكان وزمان .
سيم : بلندى دارنده از آن كه وساوس شيطان وجهّال در ادراك بلندى أو خوض تواند كرد ومثل ومانندى براي أو قرار تواند داد ،
« تَعالى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيراً »
« 2 » .
تزيين ثاني : بدان كه از آيهء شريفهء
« تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلا فَساداً »
« 3 » ظاهر مىشود كه هيچ فردى از افراد انسان وهيچ يك از آحاد بندگان را نمىرسد كه خود را از ديگرى بالاتر داند ؛ چه خداوند عالم معلّق فرموده است وعدهء دخول در بهشت را به ترك ارادهء علو وفساد در آيهء مزبوره ، چنانچه معلّق فرموده است وعيد را كه عبارت است از دخول جهنم به ركون به سوى ظلم آن جايى كه فرموده است :
« وَلا تَرْكَنُوا
إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا
فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ »
« 4 » وخداى تعالى با
هامش
( 1 ) . خ . ل : معنوي .
( 2 ) . سورهء اسراء ، آيهء 43 .
( 3 ) . سورهء قصص ، آيهء 83 .
( 4 ) . سورهء هود ، آيهء 113 .