منعام عليه السلام « 1 » مستنبط مىگردد ، أو را معلوم شود .
نظم
نيست كامل در جهان آن كس كه دريا عين اوست * عين دريا هركه شد ، مىدان كه مردِ كامل است
ما همه دريا ودريا عين ما بوده ، وليك * مايى ما در ميان ما ودريا حايل « 2 » است
چشم دريابين كسى دارد كه غرق بحر شد * ورنة نقش موج بيند آن كه أو بر ساحل است
امّا لفظ نفْس را كه در كلام نبوي - عليه الصلاة والسّلام - واقع است ، اگر بر نفس ناطقه اطلاق شود ، معرفت أو رأس العلوم ، بدان سبب بوَد كه أو جوهري است مَلَكوتى كه به ذات خود ، مدرك معارف وحقايق است در عالم باطن وبه تحريك آلات وقوا ، مربّى بدن « 3 » انساني است در عالم ظاهر . پس هرگاه اشعّهء ضياى اين تحقيق بر آينهء دل طالب « 4 » سالك ، منعكس گردد ، بىشك ، أو را از مرتبهء غفلت به مقام انتباه كشد وبه يقين بداند كه آلتى كه خداى را عز وجل « 5 » بدو بتوان شناخت ، جز اين نيست وما دام كه اين جوهر ، مشغول به تدبير ظاهر است ، از ادراكْ قاصر است وهرگاه از آن اندك فراغ يافت ، به همان مقدار به درك معارف پرداخت . پس به توفيق اللَّه تعالى ، در تجريد ، « 6 » أو از التفات به جانب تدبير بدني ، نه به يكبار كه موجب هلاك بدن « 7 » شود ؛ بلكه بر سبيل تدريج ورياضت كه عادت « 8 » است ، سعى نمايد وبه تحريك أو به طريق توجّه به جانب ادراك معارف ، اشتغال فرمايد ونفْس أو را بدين تدبير ، قوّتى چند كه آن را مَلَكات فاضله نامند ، حاصل آيد ودر عوالم معنى ، كشفِ اسرار ودركِ أنوار كند
هامش
( 1 ) . ف : - عليه السلام .
( 2 ) . ف : ساحل .
( 3 ) . ف : أبدان .
( 4 ) . ف : - طالب .
( 5 ) . ف : - عزّوجلّ .
( 6 ) . ف : + / وتفريد .
( 7 ) . ف : بدان .
( 8 ) . ف : سعادت .