عالم است .
امّا مرتبهء ثانيه ، عالم ذات است با صفات سبعهء كمالية كه حيات « 1 » وعلم وقدرت وأرادت وسمع وبصر وكلام است واين عالم را عالم صفات وجمع الجمع وبرزخ البرازخ وتعيّن اوّل وعقل اوّل وعقل كلّ ونفس كلّ وأعيان ثابته ولوح المحفوظ وواحديت وروحِ أعظم وقلم « 2 » وامّ الكتاب وروح محمّدى وجبروت مىگويند وتسميهء اين عالم نيز به هر اسمى از اين اسما ، جهتي دارد . عالم صفات ، ظاهر است ؛ چه اعتبار صفات ، در اين عالم است وجمع الجمع ، يعنى جامع جميعِ مراتب است وبرزخ البرازخ ، يعنى واقع است در ميان دو مرتبه كه آن ، ذات صرفهء واجب وساير مراتب ممكنات « 3 » وباقي مراتبى كه برزخ توانند بود ، فرودِ اين مرتبه واقعاند وتعيّن اوّل ، ظاهر است ؛ چه ، به تجلّى اوّل ، اين اعتبارات وتعيّنات ظهور يافته وعقل كل ونفس كل ، يعنى جميع عقول ونفوس در تحت أو مندرجاند وأو بر همه مقدّم است وأعيان ثابته ، يعنى ذوات جميع تعيّنات ، كائناً أو غير كائن ، در آن عالم كه علم اللَّه است ، ثابت است وبه همين واسطه ، لوح المحفوظش نيز گويند وواحد ، يعنى يگانگى صفاتى نه ذاتي ، وصفات در اين عالم متّحدند وروح أعظم ، يعنى حيات جميع موجودات ، « 4 » اوست وقلم ، يعنى ممكنات ، به واسطهء أو مكتوب در كتاب مسطور كه عالم مراد است ، گشتهاند وامّ الكتاب ، يعنى ارتسام آيات وكلمات موجودات كليّه وجزويّه ، در ذات اوست وروح محمّدى ، يعنى استفاضهء أنوار نبوّت از مبدأ بىواسطه نمايد وسبب افاضهء أنوار نبوّت بر أنبيا گردد وجبروت ، مبالغهء جبر است وجبر يا به معنى قهر بوَد يا بستن شكستگىها وچون اين مرتبهء ربّ الأرباب است ، قاهر است بر همه وشكستگىها جمله آنجا درست شود ودر اين كلمهء جامعه ، لفظ « الرّحمن » ، أشارت به اين عالم است .
هامش
( 1 ) . م : صورت .
( 2 ) . م : - وقلم .
( 3 ) . ف : + / است .
( 4 ) . ف : + / به واسطهء .