وابن معين گفتهاند كه ابن إسحاق ، حجّت نيست ومالك « 1 » ، أو را به دروغ گفتن ، توصيف كرده ، وبعضي گفتند كه مالك ، به جهت اين بر أو طعن زد كه به مالك رسيد كه ابن إسحاق گفت : « بياريد حديث مالك را كه منم طبيب امراض أو » .
چون مالك شنيد ، گفت : امّا ابن إسحاق ، پس مردى است از دروغگويان وتلبيس كنندگان . أو را از مدينه بيرون كرديم .
وبعضي گفتند : ولادت ، بعد از گذشتن هفده شب بود از ماه ربيع الأول وبعضي بعد از گذشتن هشت شب گفته ، وابن دحيه گفت كه غيرِ اين قول ، صحيح نيست وبر اين قول ، اجماع كردهاند مورّخين ؛ وقطب قسطلانى « 2 » گفته كه اين قول را بيشتر أهل حديث اختيار كردهاند ، مثل حديدى وشيخ أو ابن حزم .
وبعضي گفتند : [ ولادت ] بعد از گذشتن دو شب ، وابن عبد البر ، جازم شده بر اين قول ؛ وبعضي گفتند : بعد از گذشتن هجده شب از آن ، وابن أبي شيبه ، در أو روايتي نقل كرده وآن ، خبري است كه در أو علّت ومرض است ، وبعضي گفتند : دوازده روز باقي مانده ؛ وبعضي گويند هشت شب گذشته از ماه رمضان ، واين قول را بسيارى از علما تصحيح كردند واين ، موافقت دارد با آنچه ذكر شد كه مادر آن جناب ، حامله شد ايّام تشريق ، يا در روز عاشورا واين كه آن جناب ، نُه ماه تمام در شكم مادرْ مكث كردند ؛ وبعضي گفتند كه اين قول ، بسيار غريب است ودليل قائلش آن است كه وحى به آن جناب ، در ماه رمضان نشده ، پس بايد تولّد هم در ماه رمضان باشد واين كه حمل در ايّام تشريق بود كه أو را غير أو كسى ذكر نكرده وحال باقي أقوال نيز معلوم شد ؛ يعنى مستند آنها نيز ادلّهء بي پا [ يه ] واعتبارات ضعيفه است .
هامش
( 1 ) . ابن انس كه يكى از چهار امام سنىهاست . ( در حاشية نسخه )
( 2 ) . شهاب الدين أحمد بن محمد خطيب قسطلانى مصرى شافعي ، صاحب المواهب اللدنية كه در سال 923 ق ، وفات كرد . منه .