ماميران
( M mir n )
( لا )
Chelidonium majus
( فر )
Chelidoine
ماميران كرمست و خشك . . . سبيذهى جشم را نيك بوذ .
الابنيه ( بهم 321 ، زل 253 )
يكى از ماميران چينى است و اين نوع از ديگر نيكوتر است و نوع ديگر سمرقندى است و هيأت چينى آن است كه او بيخى است كه بر جرم او گرهها باشد و لون او زرد بود و به لون سياه مايل است و اين نوع را عقربى گويند به آن سبب كه بر جرم او پيوندها باشد چنان كه ذنب عقرب و طعم او طلخ است و ماميران سمرقندى به هيأت بزرگتر است . . . و ماميران نيز نام سريانى است ( ترجمهء صيدنه ، ب 114 ) . معروف است ( اغراض ، 627 ) . قسمى از زردچوبه است و شاخهاى نبات او از زمين مرتفع و برگش شبيه به لبلاب و مايل به استداره و سفيد مايل به زردى و بالزوجت و بيخ او پر - شعبه و كوچك و گرهدار و غير مستقيم و در گرههاى او ريشهاى باريكى شبيه به موى و منبتش نزديك آبهاست و هندى زرد مايل به سياهى و چينى زرد و زبون - تر از هندى و غير هندى و چينى مايل به سبزى مىباشد و تخمش شبيه به كنجد ( تحفه ، 239 ) . هو بقلة الخطاطيف و هو نوع من العروق الصفر و اسمه اليونانى حاليذونيون ( شرح اسماء ، م 241 ) .
همه فرهنگها متفقاند در اينكه ماميران فارسى همان خليدونيون
Khelonidion
يونانى است بقلة الخطاطيف يعنى گياه پرستوها نيز تا حدى ترجمهء اين نام يونانى است . ظاهرا نويسندگان اسلامى ماميران و زردچوبه را با داروى ديگر زردرنگى اشتباه كردهاند ( مايرهوف ، م 241 ) . در اقراباذين كندى به عنوان داروى چشم ذكر شده است ( لوى ، م 280 ) . ماميران معرب از فارسى ميرميران - مرميران . . . ( فرهنگ معين ) . گياهى علفىپايا . . . بر روى ديوارهاى نقاط متروك ، در اماكن سايهدار مىرويد . . . گلهاى آن به رنگ زرد . . در تمام گياه شيرابهاى به رنگ زرد نارنجى جريان دارد . كليهء قسمتهاى گياه و شيرابه آن مصارف درمانى دارد ( زر - گرى ، ج 1 ، ص 101 ) .
ماورد
( Mavard )
افرفيون . . . و نيز ماورد جرعه جرعه همى دهندش [ يعنى به بيمار ] .
الابنيه ( بهم 37 ، زل 31 )
( به فتح واو ) مركب از ماء ( آب ) + ورد ( گل ) ، گلاب . مرحوم بهمنيار در حاشيه مىنويسد : مخفف ماء ورد بمعنى گلاب ( بهمنيار ، 37 ) . دربارهء تخفيف كلماتى مانند ماورد و ماشعير ، ر ك : ماشعير .
ماهودانه
( M hu - d ne )
( لا )
Euphorbia lathyris