اذناب الخيل است كه آن را نبايد با ذنب - الخيل اشتباه كرد ( ر ك : ذنب الخيل ) .
صاحب الابنيه لحية التيس را هو فقسطيطاس و ابو ريحان هيوفقسطيذاس و ابن البيطار هيوفسطيداس و هيوفسطيذاس و مؤلف شرح اسماء هيوفاقسطيذاس و هوفقطيداس و داود ضرير انطاكى و صاحب اختيارات بديعى آن را هوفسطيداس ضبط كردهاند .
پس چنان كه ديده مىشود اين كلمه را هم با فا نوشتهاند و هم با قاف ( كه البته چنان كه خواهم گفت با قاف غلط است ) .
پس اينكه مرحوم بهمنيار بعد از اشاره به اين مطلب مىنويسد و اما جمع ميان فاء و قاف جز در اين كتاب ( الابنيه ) ديده نشد ( بهمنيار 302 ) ، چنان كه ديديم گذشته از الابنيه در برخى مراجع جمع ميان فاء و قاف آمده است . ابو ريحان بيرونى لحية التيس را چنين تعريف مىكند : لحية التيس بالروميه هيوفقسطيذاس . . . و هو نبات وسط بين الشجر و العشب .
ابو معاذ بالفارسيه شنكى ( الصيدنه ، ب 115 ) . ارجانى گويد لحية التيس سرد است در يك درجه . . . برگ او جراحتها را فراهم آرد . . . ( ترجمهء صيدنه ، ب 111 ) . اسفلنج ( مفاتيح ، دهخدا ) .
اسپلنج ( اختيارات ، دهخدا ) . دواى مختلف فيه است . نزد انطاكى و جمع ديگر نباتى است برگش مثل برگ گندنا و قليل العدد و مفروش بر زمين و در اصفهان شنگ به سكون نون نامند و مانند سبزىها مىخورند و حنين ابن اسحق و جمعى ديگر گويند كه ديسقوريدوس قسيوش [ كذا ] دانستهاند و قول او معتبر است و او نباتى است شبيه به درخت كوچكى و شاخهاى او صلب و برگش مستدير و با زغب و صلابت و گلش شبيه به گلنار و قسمى از آن سفيد و نزديك بيخ او نوعى از طراثيث مىرويد نزديك به سرخى روشنى و بعضى سفيد و بعضى اشقر مىباشد و به رومى آن طرثوث را هوقسطيداس نامند و به يونانى ابو قيطس و او از جميع اجزاء نبات قسيوس [ كذا ] قوى - تر است و مراد از عصارهء لحيه التيس عصارهء طرثوث مذكور است ( تحفه ، 230 ) .
و اما اينكه استاد بهمنيار مىنويسد كه : « هو فقسطيطاس به قول بعضى از قبيل مؤلف كتاب [ الابنيه ] عين لحية التيس است و بنا به مندرجات تحفه و مخزن لحيه التيس نيست بلكه نوعى از طرثوث است كه در بيخ لحية التيس مىرويد » ، كاملا صحيح است چنان كه ابن بيطار نيز تحت عنوان هيوفسطيداس مىنويسد :
« منهم من زعم انه لحية التيس او عصارته و قد غلط و اخطاء و انما هو نوع من طراثيث » . . . الى آخر . صاحب شرح اسماء لحية التيس را عين طراثيث و عصارهاش را هيوفاقسطيداس پنداشته
فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه — صفحة 345
مساهمون: منوچهر اميرى
ص٣٤٥