لازم به يادآورى است اين دو عنوان در بحث موضوع علم اصول مطرح است ؛ در آنجا كه مىگويند : « هو الّذى يبحث فيه عن عوارضه الذّاتيه » .
عرف
عرف چيزى است كه مردم با آن آشنا بوده و نسبت بدان خوى و عادت پيدا كردهاند و همواره مطابق آن رفتار مىكنند ، اعمّ از قول و فعل و ترك چيزى .
تفاوت آن با اجماع در اين است كه اجماع تنها از طريق اتّفاق امت يا فقهاى ايشان يا مجتهدين مذهب معيّنى منعقد مىشود و طبيعى است عنصر « اتّفاق » در ماهيّت آن اخذ گرديده است ولى عرف فاقد اين عنصر مىباشد بلكه سلوك اكثريت اعمّ از فقها و غير ايشان در آن كفايت مىكند . « 1 »
عرف داراى اقسامى است كه ذيلا از نظرتان مىگذرد :
عرف خاصّ و عامّ
منظور از عرف خاصّ آن است كه امرى نزد گروهى از مردم مربوط به زمان يا مكان معيّن و يا فن و حرفهاى خاصّ رايج و
هامش
( 1 ) - الاصول العامه للفقه المقارن ، ص 420 .