عقل
عقل يكى از ادلّه و منابع استنباط احكام شرعى به شمار مىرود .
در ميان متقدّمين كمتر كسى است راجع به حكم عقل هرچند بطور گذرا در اطرافش سخن رانده باشد ، تنها مرحوم شيخ مفيد ( متوفّى به سال 413 ) در كتاب اصول خود بنام « التذكرة باصول الفقه » مىنويسد : اصول احكام سه چيزست : كتاب ، سنّت و اقوال ائمّه عليهم السلام ، آنگاه مىگويد : « الطّرق الموصلة الى ما في هذه الاصول ثلاثة ، اللّسان و الأخبار و أوّلها العقل » .
بديهى است آنطور كه از كلام ايشان استفاده مىشود از نظر وى عقل به عنوان دليل مستقل در كنار كتاب و سنّت قرار نمىگيرد .
شيخ طوسى ( متوفّى به سال 460 ) كه از شاگردان شيخ مفيد به شمار مىرود در كتاب « عدّة الاصول » بطور غير مستقيم پيرامون عقل مطالبى بيان مىدارد منتها راجع به دليليّت آن تصريحى ندارد .
به حسب ظاهر نخستين كسى كه به گونهء روشن از عقل به عنوان دليلى براى استنباط حكم شرعى ياد كرده ابن ادريس ( متوفّا به سال 598 ) است . منتها ايشان مقصود خود را از دليل عقلى بيان نمىكنند ، سپس محقق حلّى ( متوفّى به سال 676 ) آمده در كتاب « المعتبر » مراد ايشان را بيان مىدارند و سپس شهيد اوّل در مقدمهء كتاب « الذكرى » مطالبى را بر آن مىافزايند .