مبادى مشتقات « 1 »
همان گونه كه مشتقات گوناگون است مبادى آنها هم متفاوت بوده و در نتيجه اتصاف ذات آنها به اين مبدأها گوناگون خواهد بود . بهطور كلى مبادى مشتقات بر سه دستهاند :
1 - گاهى مبدأ از فعليات است : يعنى از امورى است كه ذات بايد بالفعل متلبس به آن مبدأ باشد تا صدق اين مشتق برآن ذات صحيح باشد مثل مبدأ قيام - قعود و . . . - كه زيد بايد بالفعل در حال قيام و قعود باشد تا بتوانيم بگوئيم « زيد قائم » و اين وصف عنوانى را برآن ذات حمل كنيم .
2 - گاهى مبدأ جزء كلمات است يعنى : از امورى است كه مادامىكه ذات داراى اين ملكه درونى باشد ، اين وصف عنوانى را همراه خود يدك مىكشد مثل : علم ، قضاوت .
3 - گاهى مبدأ جزو حرف و صنعتها است مثل : تجارت و خياطت . در اينگونه موارد مادامىكه شخص داراى اين حرفه باشد مشتق مزبور حقيقتا بر او صادق است .
مبين « 2 »
مشهور اصوليين فرمودهاند : « المبين ما اتضح دلالته » . يعنى مبين عبارت است از قولى كه دلالتش بر معنى واضح و روشن باشد . علاوه بر اين ، تعاريف ديگرى نيز ارائه شده از جمله : « المبين قول او فعل له ظاهر يدل مراد قائله او فاعله » ، يعنى مبين عبارت است از قول يا فعلى كه واضح است و به خوبى مراد گوينده يا كننده را مىرساند .
مبين بغيره
آن است كه خودش فى نفسه اجمال و ابهام دارد اما به بركت غير ، مبين شده و واضح الدلالة گشته است . مثلا خداوند فرموده : « آتوا الزكاة » و ما نمىدانيم كه
هامش
( 1 ) . اصول الفقه - ج 1 - ص 52 .
( 2 ) . اصول الفقه - ج 1 - ص 195 .