ولى آيا معنى
ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ
چيست ؟
مفسّران و قراء در اندازهاى از قرائت كه اين جمله متضمن آن است ، با يكديگر اختلاف دارند : / 43 سعيد بن جبير آن را پنجاه آيه دانسته است ؛ و ابن عباس صد آيه ؛ و سدى دويست آيه ؛ و جويبر اندازه آن را ثلث قرآن دانسته است ، زيرا كه خدا خواندن آن را بر بندگان خود آسان و ميسر كرده است ، « 75 » بنا بر مفهوم اين آيه :
وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ
. « 76 » و ميان اين آراء چهارگانه تناقضى وجود ندارد ، چرا كه
ما تَيَسَّرَ
آن اندازه از قرائت را مىرساند كه انجام دادن آن بر آدمى ميسر باشد ، خواه يك آيه باشد و خواه تمام قرآن ، هر چند ظاهر كلمه اشاره به اندك دارد ، و بعضى در توجيه از اين دور تر رفته و آيه را به خواندن نماز تفسير كرده و گفتهاند كه : آن اندازه از نماز كه مىتوانيد بگزاريد ، و از آن روى از نماز به قرآن تعبير كرده است كه نماز متضمن قرآن است . « 77 » آنچه شايسته پرسش است ، سبب آسانگيرى و تيسير پس از سختگيرى در روش تشريع اسلامى است ، و به سبب زياد بودن نمونهها اين امر عنوان نمود و پديدهاى در احكام الاهى پيدا كرده است : خداوند به مؤمنان دادن صدقه را پيش از نجوا كردن با رسول اللَّه ( ص ) واجب كرد « 78 » و سپس اين صدقه الغا شد ، و بر مردان نزديكى كردن با همسران را در شبهاى ماه رمضان حرام كرد و سپس فرمان به حلال بودن آن داد ، « 79 » و جهاد را ، در صورتى كه شماره مسلمانان نسبت به دشمنانشان نسبت يك به ده بوده باشد ، واجب اعلام كرد ، يعنى اگر در مقابل هزار دشمن شماره مسلمانان صد بوده باشد ، جهاد بر اينان واجب است ، و سپس حكم را
هامش
( 75 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 381 .
( 76 ) - القمر / 40 .
( 77 ) - اين گفته در مجمع البيان نقل شده است : ج 10 ص 381 ، و صاحب كشاف و فخر رازى هم آن را گفتهاند .
( 78 ) - المجادلة / 12 - 13 .
( 79 ) - البقرة / 187 .