و يارى حقيقى در پيروى عملى از رهبرى و رسالت او است .
وَ طائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ
- و گروهى از كسانى كه با تواند . » ما مردمان زمان حاضر كه از مصاحبت پيامبر ( ص ) با بدنهاى خود و با او بودن محروميم ، مىتوانيم با پيروى از اثر او با او باشيم ، و يكى از آثار او جهاد وى و برپاخاستنش در شب است . و حسكانى گفته است : مقصود از « كسانى كه با تواند » على و ابو ذر بوده است . « 71 »
وَ اللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ
- و خدا اندازه شب و روز را معين مىكند . » صاحب مجمع البيان گفته است : يعنى اندازهها را تعيين مىكند تا بدان گونه كه به شما فرمان داده است عمل كنيد ، و به گفتهاى : علم آنچه مىكنيد از او فوت نمىشود ، و مقصود آن است كه خدا اندازههاى شب و روز را مىداند و به همين سبب از اندازه قيام شما در شب آگاهى دارد . « 72 » و شايد در « تقدير » اشاره به اختلاف شب و روز از لحاظ زمانى و كوتاه و بلند شدن آنها در فصول مختلف است و خداى ما كسى است كه اين اندازههاى متفاوت را تعيين مىكند .
عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ
- مىدانست كه شما هرگز از شمارش آن آگاهى نداريد . » و در معنى احصاء دو قول است : آنچه آشكار است اين كه از شمارش و محاسبه آن ناتوانيد ، و ديگر آن كه طاقت ايستادن به آن اندازه را نداريد ، و اين يك به دليل سياق قرآن نزديكتر است ، چه سخن مستقيما از توبه و تخفيف به ميان مىآيد ، و قرآن به گوشهاى از عذرهاى مشروعى اشاره مىكند كه سبب جلوگيرى از قيام ليل به صورت نخستين آن است . . . مقاتل گفته است : كسى بود كه تمام شب را به نماز خواندن مىگذراند ، از بيم آن كه / 42 مبادا به آن قيامى كه فرمان آن رسيده است عمل نشود ؛ و به همين سبب خداوند سبحانه و تعالى گفته است : « شما
هامش
( 71 ) - تفسير البصائر ، ج 5 ، ص 132 از مجمع البيان .
( 72 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 1381 .