تخفيف داد و نسبت را ، به جاى يك به صد ، يك به ده مقرر داشت ؛ « 80 » و احكام متعددى از اين گونه وجود دارد كه يكى از آنها قيام شبانهاى است كه درباره آن سخن مىگوييم .
اين نمود در تشريع اسلامى ما را به آن رهنمون مىشود كه اصلاح آدمى نيازمند برنامهاى فشرده و سخت است ، تا زمانى كه نفس خويش را به صورتى اساسى و ريشهدار اصلاح كند ، / 44 به همان گونه كه فرد جنگى و نظامى در نخستين دوره تعليمات نظامى خود با چنين دشواريها رو به رواست ، و هر چه در اين راه پيشتر رود ، شدت فشارى كه بر وى وارد مىآيد كاهش پيدا مىكند ، و اسلام نيز همين روش را در سازندگى افراد و اجتماع خود به كار مىگيرد ؛ و اگر اين توجيه صحيح بوده باشد ، بر ما واجب است كه از اين كيفيت در زندگى و مسير حركت خود استفاده كنيم ؛ پس در آغاز تغيير لازم است كه امت با سختگيرى رو به رو باشد ، و چون در بوته ايمان و عمل رسالى گداخته شد ، رفته رفته بايد زمان كاستن از شدت برسد .
قرآن نظر ما را به يك ويژگى تشريعى در اسلام جلب مىكند كه همان واقعيت است ، و اين كه قانونگذار و مشرّع اسلامى آن را به خوبى در نظر مىگيرد ، و اسلام نظامى قسرى و جبرى نيست ، بلكه تشريعى واقعى و همراه با نرمش است ، و اين خود وسيلهاى براى تأكيد حقانيت آن به شمار مىرود .
عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى
- مىدانست كه در ميان شما بيمارانى وجود دارد ، » كه بيمارى آنان را از قيام شبانه باز مىدارد ، يا آن را براى ايشان به صورت تكليفى دشوار در مىآورد . و اين خود اشاره به موانع و بازدارندههاى بدنى است كه سبب ضعف و سستى آدمى مىشود .
وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ
- و كسان ديگرى
هامش
( 80 ) - الانفال / 65 و 66 .