كه براى جستجو و دست يافتن به فضل خدا در زمين از اين جا به آن جا مىروند ، » كه مقصود از آن حركت در طلب روزى است . و ضرب در زمين كنايه از جا به جا شدن و تلاشهاى سريع است . و رازى سبب سبكتر كردن واجب را بر اين گروه و همانندان ايشان ( جنگندگان در راه خدا ) آن دانسته است كه : مسافران و مجاهدان در هنگام روز به كارهاى سخت اشتغال دارند ، و اگر شب هنگام به خواب نروند بيشتر گرفتار مشقت و سختى خواهند شد . « 81 »
وَ آخَرُونَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
- و كسان ديگرى در راه خدا به كارزار اشتغال دارند . » تا كلمه خدا را برتر سازند ، و فرمان او را روان كنند ، و بر استوارى شرع او بيفزايند ، و در مرزهاى مسلمانان به پاسدارى بپردازند ، / 45 و شك نيست كه اينان را در برابر آنچه مىكنند پاداشى بزرگ است ، و به جان خودم سوگند كه جهاد ايشان به منزله قيام شبانه است و در نزد خدا همان اجر و قدر را دارد ؛ چه اگر جهاد و جنگ ايشان نباشد ، چنان كه خداوند متعال گفته است :
لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيراً
- كليساها و كنيسهها و نمازگاهها و مساجدى كه در آنها مردمان به ياد خدا مىافتند ويران خواهد شد . » « 82 » فخر رازى گفته است : و از لطايف اين آيه آن است كه خداى تعالى مجاهدان را با سفر كنندگان براى دست يافتن به روزى حلال « 83 » همپايه گرفته ، و اين خود مؤيد گفتهاى از رسول اللَّه ( ص ) است : « هر كس كه كالايى را به شهرى از شهرهاى مسلمانان وارد كند و در اين كار بردبار و نيكوكار باشد ، و آن را به نرخ روز آن به فروش برساند ، در نزد خدا از شهيدان محسوب مىشود » ، « 84 » و اين تأكيدى بر گفته امام صادق ( ع ) است كه گفت : « هر كس در راه زندگى عائلهء خويش تحمل رنج كند ، همچون مجاهدى در
هامش
( 81 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، ص 187 .
( 82 ) - الحج / 40 .
( 83 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، ص 187 .
( 84 ) - در همان جا از ابن مسعود .